Alle bomen zijn dood

 

Uit: Herhaalde wandeling (1977), op YouTube gepubliceerd door Metrisch

 

Voor informatie over Willem van Toorn zie Literatuurplein, met een video waarin de dichter met kunstschilder Willem den Ouden spreekt over de waarde van het landschap.

Stilte en gebed in Abdij Koningsoord

De afgelopen vier dagen verbleef ik bij de zusters Trapistinnen in Abdij Koningsoord in Oosterbeek.

Zes jaar geleden werden de Trapistinnen door geplande nieuwbouw verdreven uit het Brabantse Berkel-Enschot. Zij wilden met hun klooster niet ingesloten worden door een Vinexlocatie, maar volgens de regels van de Cisterciënzers op een rustige, afgelegen plek in alle stilte bidden en werken. De locatie van de voormalige Johannahoeve was hiervoor geschikt. In nauw overleg met GSG-architecten werd hier een geheel nieuw klooster gecreëerd, geïnspireerd op de traditionele hoeve-architectuur en de typische kloostertradities. Delen van de voormalige hoeve zijn als element in het complex opgenomen.

Abdij Koningsoord

De Wandelmaat

Voor alweer de vijfde keer liep ik mee met De Wandelmaat, een organisatie die voor kleine groepen kloosterwandelingen organiseert, waarbij je in de gelegenheid wordt gesteld ook het kloosterleven mee te beleven. Het is iedere keer weer een bijzondere ervaring. Ondanks mijn niet malse kritiek op het instituut katholieke kerk, blijf ik
gefascineerd door de mystiek en spiritualiteit binnen de kloostermuren.
Als vrijzinnig hervormd gedoopte 'ietsist' woonde ik ook nu meer als toeschouwer dan als deelnemer de 'getijden' bij. Ik was onder de indruk van de toewijding en devotie van de kloosterzusters. Aan rituelen als de eucharistieviering en zegeningen deed ik niet mee; ik bleef dan op de 'publieke tribune' zitten. Ik vind het bizar dat bepaalde handelingen anno 2015 alleen door mannelijke geestelijken mogen worden verricht. Beschouw het als een vorm van stil verzet.

Getijdeviering in de kerk van Abdij Koningsoord (foto: 'Godgewijd leven')



Ida Gerhardt en Marie van der Zeyde

Heerst binnen de stilte, buiten de kloostermuren is deze betrekkelijk. Tijdens de wandelingen door het fraaie, licht glooiende landschap van de Veluwezoom was altijd wel verkeersgedruis te horen. Niet zo gek, de spoorlijn Arnhem-Utrecht is dichtbij, net als de N224 en niet te vergeten de A50. Wat dat betreft had de orde toch beter voor Oost-Groningen kunnen kiezen... De architectuur van de abdij is echter prachtig en de inrichting van de grote, maar sobere kerk, met ontwerpen van de Italiaanse kunstenaar Marcello Aitiani, van een grote schoonheid. Hier vinden zeven keer per etmaal (te beginnen om 04.30 uur!) de getijden plaats. In veertien dagen zingen de zusters steeds alle 150 psalmen, in de mooie vertaling van Ida Gerhardt en Marie van der Zeyde. Vooral Benedictijner en Cisterciënzer kloosterlingen hebben ze getoonzet. "Het verveelt nooit", vertrouwde zuster Margareth ons toe. Mij werd het soms wat teveel.

 

Glooiend landschap

Zoekers
Aan zo'n kloosterwandeling nemen doorgaans vogels van diverse pluimage deel. Al dan niet praktiserende katholieken, protestanten, ietsisten, agnosten. Dikwijls zoekers naar de zin van hun bestaan, of gewoon naar rust en stilte in deze snelle tijd. Maar net als ik misschien ook wel nieuwsgierig naar antwoorden op vragen als: Waarom gaat iemand in hemelsnaam het klooster in? Wat bezielt mensen om zich vrijwillig aan strenge regels te onderwerpen? Hoe geven kloosterlingen vorm aan hun twijfels, verlangens, passie, geloof, daadkracht? Is zeven keer daags zingend bidden een antwoord? Ook als de wereld in brand staat? Of juist dan?

Op pad met De Wandelmaat

Mysterie

Voor mij blijft het kloosterleven een mysterie. En dat is misschien maar goed ook.
Ik heb deze dagen verder vooral ervaren als een boeiende, afwisselende en inspirerende cultuurreis, waarin kunstvormen als muziek, literatuur, beeldende kunst, architectuur en film (we zagen de aangrijpende film 'Des hommes et des dieux') een belangrijke rol speelden.
Ontmoeten, stilte, onthaasten en verwondering zijn de kernwoorden van deze kloosterwandelingen. In meer of mindere mate ervaar je ze. In het klooster, of daarbuiten in de natuur.

Verwondering

Jeroen Brouwers

Jeroen Brouwers, met de magistrale roman 'Het hout' winnaar van de ECI Literatuurprijs 2015, schreef ooit in 'Bezonken rood': 'Niets bestaat dat niet iets anders aanraakt'. Zo is het.



Zusters van Koningsoord: 'Stilte en gebed vormen het hart van ons bestaan'.



Ida Gerhardt (1905-1997) was behalve vertaalster van de psalmen, ook dichteres. Lees en beluister hier (gezongen door Trijntje Oosterhuis) haar gedicht 'De gestorvene'.

Lees op de site van DBNL wat neerlandicus Wam de Moor in 'Tsjip' schreef over de psalmen:

'Poëzie die nooit hoeft te vervelen'.

Meesterwerk 'Het hout' van Jeroen Brouwers bekroond

 

“De ECI Literatuurprijs 2015 gaat naar een uitzonderlijk boek. Met Het hout van Jeroen Brouwers, dat gaat over onderdrukking en seksueel misbruik op een katholiek jongensinternaat, kiezen we voor meesterschap, stilistische brille, voor beklemming en verlossing”, aldus juryvoorzitter Andrée van Es gisteren in de Koninklijke Schouwburg in Den Haag.

Een terechte bekroning van dit magistrale werk.



Jeroen Brouwers

 

Kijk hier naar de uitreiking van de prijs door juryvoorzitter Andrée van Es aan de redacteur van Brouwers (die vanwege gezondheidsproblemen niet aanwezig kon zijn) en een kort interview met de schrijver.

 

Lees ook het verslag van de prijsuitreiking in de Volkskrant en een recensie van 'Het hout' in De Morgen. Het VPRO-programma Boeken zond een interview met Brouwers over de roman uit.

Inleiding tot de verwondering

Filosofie begint met verwondering, zo vond Aristoteles. Veel filosofen hebben zich sindsdien over dit begrip gebogen, o.a. Cornelis Verhoeven in zijn boek Inleiding tot de verwondering(1967; door uitgeverij Damon opnieuw uitgegeven in 2012 en nog verkrijgbaar). Filosoof René van Delft probeert het op eigentijdse wijze te duiden:

 

Dr. Cornelis Verhoeven, Inleiding tot de verwondering, Ambo / Utrecht (1967) is ook hier te lezen.

Impact Your World. Steun International Student Volunteers!

Vandaag geef ik graag het woord aan Freija Kruit, een oud-leerling van mij op de RSG Ter Apel. Zij is een veelbelovend schrijftalent en daarom overhandigde ik haar in maart het eerste exemplaar van 'Ter Apel zien en dan sterven', een boekje dat ik schreef over de Groninger jaren van dichter Kees Stip. In juli mocht ik haar op de RSG toespreken bij de uitreiking van haar vwo-diploma. Inmiddels studeert Freija Europese Talen en Culturen aan de RuG in Groningen (met Zweeds als keuzetaal) en is zij actief voor de ISV (International Student Volunteers). Wat dat inhoudt, vertelt ze zelf.

My name is Freija, a young & enthusiastic European Languages & Cultures student at the University of Groningen, the Netherlands. Writing (poetry) is what I definitely love to do, just as photography, drawing and painting. Travelling around the world and learning about other people's culture, countries & wildlife has always been one of my biggest dreams. My application to travel with the ISvolunteers has been accepted, which means: A dream coming true! I am going to travel on a four weeks volunteer & travel program (two weeks of volunteering, two weeks traveling) to make myself count in the world. I am willing to do this to make a life changing turn. By taking part in this amazing program, I will not only support the ISV, but also let myself grow, for I will learn a lot about the countries at the other side of the world and their nature and culture.

Via fundraising probeert Freija een bedrag bij elkaar te krijgen waarmee de vrijwilligersprogramma's van ISV worden gesteund. Wat die programma's inhouden en hoe je kunt doneren, is hier te lezen. Elke bijdrage is welkom. Van harte aanbevolen!

Op de website van de ISV is nog veel meer informatie te vinden.

Update: Woensdag 28 oktober 2015 besteedde het Dagblad van het Noorden aandacht aan Freija's project:

Domweg gelukkig op de Houtmarkt

Station Zutphen

Per trein onderweg naar Apeldoorn, stapte ik onlangs voor een korte onderbreking uit in Zutphen, een van de weinige plaatsen waar het station nog is zoals het in mijn herinnering altijd al was. Het gebouw is gelukkig niet voor niets een rijksmonument.



Het was fraai nazomerweer, deze laatste dag van september, dus streek ik neer op een terrasje aan de Houtmarkt, met zicht op de ranke Wijnhuistoren. Mijn oog viel echter al snel op het pand tegenover mij. 'De Courant', stond er op de gevel, een Grand Café. De link was snel gelegd. Hier huisde vroeger het 'Zutphens Dagblad'.

 

Opa Bakema

Naast mijn baan als leraar was ik hier zo'n 35 jaar geleden enige tijd een beginnende freelance journalist. Bij het opruimen van de zolder kwam ik laatst nog een aantal vergeelde artikelen van mijn hand uit die periode tegen. Zoals een verslag van een popfestival in Vierakker, dat gepresenteerd werd door Opa Bakema, destijds een cultfiguur van Radio 3. Met optredens van popgroepen als Yellow Teeth, Dudes en Needle. Ook versloeg ik een 'Boeiende voorstelling van circus Mikkenie', waarin de destijds mateloos populaire Peppie en Kokkie optraden. Geen wilde dieren. Toen al niet.

 

'De Courant' aan de Houtmarkt. Hier zetelde vroeger het Zutphens Dagblad
 

Maar het trotst ben ik stiekem toch nog steeds op een heuse recensie die ik als jonge vliegende reporter schreef over een concert in de dorpskerk van Brummen, gegeven door fluitiste Elly Stege en organist Theo Meurs. Zij speelden werken van Vivaldi, Telemann en Bach. Op maandag 7 juli 1980 verscheen het in het Zutphens Dagblad. Stond er meestal 'van een onzer verslaggevers' of  'van onze correspondent' boven mijn stukjes, hier werden - heel stoer - mijn initialen vermeld. Onder het artikel, dat dan weer wel. Tussen haakjes.

 

Houtmarkt met Wijnhuistoren

Deadline
Bij deze krant heb ik geleerd wat het is om een deadline te halen. Het concert was op zondagavond. Al in de kerk begon ik het stukje te schrijven. Na de laatste klanken spoedde ik mij vervolgens huiswaarts om het af te maken en op speciaal kopijpapier in een van te voren vastgesteld aantal woorden uit te typen. Daarna sprong ik op mijn fiets en spoedde ik mij naar de Houtmarkt om het daar net voor middernacht in de brievenbus te werpen. De volgende dag stond het in de krant. Het Zutphens Dagblad.Vol nostalgie eindig ik dit stukje met een variatie op dat beroemde gedicht van J.C. Bloem, overigens ook een oud-Zutphenaar:

          Dit heb ik bij mijzelven overdacht,
          Gelukzalig op een zonnige morgen,
          Domweg gelukkig op de Houtmarkt.

(HtH)

Hemelse muziek

Het Utrechtse Festival Oude Muziek klinkt nog na. The Choir of Claire College in Cambridge zingt 'Miserere' van Gregorio Allegri (1582-1652). Ontroerend mooi.