Oud-leerling Freija Kruit vroeg mij een jaar geleden, toen ik in verband met mijn pensionering afscheid nam van klas vwo-5 van de RSG Ter Apel, of ik haar bij haar diplomering toe wilde spreken. Natuurlijk wilde ik dat. Afgelopen donderdag was het zover. Er is een filmpje van gemaakt:
Voor het eerst van mijn leven probeerde ik een ollekebolleke te schrijven:
Ollekebolleke voor Freija
Dichteres
Freija Kruit
serveert
je versregels, straks
ook nog Zweedse, met knäckebröd.
Varsågod! Vlieg
maar uit, leer maar door, Buiskoolwegcoryfee. Verken
je grenzen en schrijf,
schrijf, schrijf. Ja, dat moet. Hans ter Heijden Ter
Apel, 2 juli 2015 Varsågod [wâr-sjo-ĝoed]:
alstublieft
V6 awards
De leerlingen reikten als eerbetoon aan de docenten van wie zij les kregen V6 awards uit. Vol trots nam ik de Koning van het voordragen award in ontvangst. Erg mooi dat jongeren in jachtige tijden van multitasken, twitter en smartphones het voordragen van een gedicht nog op waarde weten te schatten!
Ook van de uitreiking van de awards is een filmpje.
De lach van een kind
Freija schreef in 2013 op mijn verzoek een gedicht voor de 5 meiviering in het Bevrijdingsbos in Noorddijk. Zie hier het verslag op de site van ckv (creatief schrijven).
Voordat ik in de bovenbouw van havo/vwo met de literatuurlessen begon, gaf ik eerst altijd een algemene inleiding op de kunsten. Vanzelfsprekend kwam ook de muziek aan bod. Voorbeelden liet ik via YouTube zien en horen. Van Bach tot Bløf.
Bach Toen ik zo'n jaar of zeven geleden in havo-4 het slotkoraal uit de Matthäus Passion ('Wir setzen uns mit tränen nieder') had laten horen, kwam na de les Mark Schimmel naar me toe. "Wat is dat mooi, meneer", zei hij. "Is nait verkeerd". Mark hield veel van muziek en speelde gitaar in een bandje. Omdat we onze liefde voor Bach deelden, speelden we tijdens het Open Podium van de RSG Ter Apel - als 'The Bach Boys' - een Bourrée van Bach. Hij op gitaar, ik op piano. We waren de enigen die klassieke muziek speelden, maar kregen een hartverwarmend applaus.
The Bach Boys spelen een Bourrée van Bach op de RSG Ter Apel (2008?).
Eindexamenconcert
Op 22 juni jl. woonden we het eindexamenconcert van Mark (conservatorium ArtEZ, Zwolle) bij. Mark volgde de richting jazz/pop en had voor deze gelegenheid een band samengesteld met contrabas, saxofoon/klarinet, slagwerk en natuurlijk speelde hijzelf op verschillende gitaren. Het was een piekervaring! Mark schotelde ons een zeer gevarieerd programma voor, natuurlijk met swingende jazz, maar ook met popsongs en zelfs een Groningstalig lied. Virtuoos speelde hij gitaar en zong hij zijn liedjes. En ook dat kan hij geweldig! Erg mooi vond ik dat hij het gedicht 'De dood en de tuinman' van Kees Stip zong. Op mijn verzoek had hij in het Kees Stipjaar 2013 teksten van Stip op muziek gezet en deze tijdens het Stipfestival gezongen. Het vers werd nu niet alleen begeleid door gitaar, maar ook - heel ingetogen - door klarinet en contrabas.
Mark (links) en zijn band
Staande ovatie
Tijdens het concert traden ook enkele zangeressen op en een trompettist. Een - terechte - staande ovatie viel Mark (en natuurlijk de andere voortreffelijke musici) in een volle Dommerholtzaal van schouwburg Odeon in Zwolle ten deel.
Mark en zangeres Jantsje Procee
Een half uur na de presentatie kwam de examencommissie naar beneden. Deze vond het een (bijna) perfect eindexamenconcert en de muziekwereld zou nog veel van deze begenadigde zanger-gitarist Mark Schimmel horen. Cijfer: 9,5!
Ook tijdens de presentatie van mijn boekje 'Ter Apel zien en dan sterven'
in maart, zong Mark o.a. 'De dood en de tuinman' van Kees Stip.
Rechts Patrieck Bonnet, ook van de partij bij het eindexamenconcert van Mark
(en inmiddels ook afgestudeerd: saxofoon en klarinet).
Op zolder ben ik verhuisdozen die daar al ruim vijftien jaar ongeopend staan, aan het wegwerken. Nieuwsgierig kijk je dan toch even naar wat er in zit, naar wat je al die jaren kennelijk niet hebt gemist. Of juist wel.
Het meeste kon inderdaad meteen naar de oud papiercontainer. Maar ik kon het niet over mijn hart verkrijgen om een boekenlijst, die ik in 1986 als leraar Nederlands namens de sectie op een meao (middelbaar economisch administratief onderwijs) samenstelde, weg te gooien.
Literatuur op een meao! Wie het niet heeft meegemaakt, lacht je in je gezicht uit. Ik geloof dat meao nu Opleiding Administratie heet en daar is het vak Nederlands verworden tot 'iets met communicatie' en is er van de vier lesuren (van 50 minuten!) die wij destijds per week gaven, vrijwel niets over.
Te vrezen valt dat onze dichters en schrijvers voor veel boekhouders, secretaressen en ander administratief personeel tegenwoordig inderdaad voor Jan Lul schrijven. Beschamend.
Vanaf mijn vierde vertoefde ik maar liefst 61 jaren in schoolgebouwen. Althans op doordeweekse dagen. Als kleuter, scholier, student, docent, decaan en in nog een aantal functies. Ik heb nog het krijt meegemaakt, de platen van Isings, de apen, noten en Miesen aan de muur, maar ook de schaalvergroting, het grote graaien van de 'boven ons gestelden' en de onvermijdelijke teloorgang van de Amarantis Onderwijsgroep.
Negen jaar geleden kwam ik weer 'thuis' op de regionale scholengemeenschap van Ter Apel. Kleinschalig, overzichtelijk. Hier gaf ik met veel plezier Nederlands en - als onderdeel van culturele kunstzinnige vorming (ckv) - creatief schrijven. Nu ben ik met pensioen. En t is goud zo.
met karikatuur en linosnede
In de grote, stijlvolle zaal van Hotel Boschhuis in Ter Apel werd op 3 juli op feestelijke wijze afscheid genomen van nog drie collega's en mij. Met acts, toespraken en muziek. Ook waren er cadeaus, onder meer een door collega tekenen Rob van Eek gemaakte karikatuur en een prachtige linosnede van het schoolgebouw van de RSG Ter Apel aan de Oude Weg, ook van zijn hand.
Zelf hield ik - in de vorm van een verhaaltje met als titel 'Ik heb n dreum' - een vurig pleidooi voor meer lesuren culturele kunstzinnige vorming en kunstonderwijs. Maak van de RSG een Cultuurschool! Het eindigde met de beroemde woorden van Barack Obama: 'Yes we can!'
'Yes we can!'
Natuurlijk bedankte ik iedereen voor de geweldige tijd. Mijn leerlingen waren echter vanzelfsprekend mijn belangrijkste inspiratiebron. Als eerbetoon aan mijn 'publiek' in al die jaren, droeg ik een gedicht voor van een van hen, Emiel Vrolijk. Hij schreef het ooit bij mij voor de Grunneger Schriefwedstried. Het schetst mijn nabije toekomst:
Ik zit in de naacht te stoaren over de stille oetgestrekte velden;
gitoar in de haand,
hond an mien zai.
Meziek moaken, mit de
krekels en kikkers als mien ainegste
luusteroars. En t is goud zo.
Op 24 juni gaven de leerlingen uit klas 4 havo/vwo van de RSG Ter Apel hun eindpresentaties.
Geïnspireerd door de Natuurbelevingstocht in oktober 2013, werkten zij bij de ckv-disciplines beeldende vorming, drama, creatief schrijven, muziek, foto en film deze cursus aan hun eindproducten. WK voetbal en (mot)regen weerhielden vele belangstellenden niet om deze avond naar het Theater van de Natuur te komen! Een foto-impressie.
De Kunst Van Natuurlijk Beleven (DKVNB) -
Het Natuurlijk Beleven Van Kunst (HNBVK)
Eindpresentaties culturele kunstzinnige vorming
leerlingen klas 4 havo/vwo RSG Ter Apel
langs de heide...
... met schapen
a capellakoortje
high tea
publiek bij de dichterstrap
toneel
fotografie
poëzie
voorbereiding op spreekkoor 'De kracht van de Natuur'
Gisterenmorgen was ik - samen met enkele collega's van de RSG Ter Apel - in het kader van de Nationale Voorleesdagen te gast op de St. Josephschool in Zandberg. Samen met de ruim 80 leerlingen ontbeten we in de gemeenschappelijke ruimte van de school, die tegenover de r.k. kerk van het deels Groningse, deels Drentse dorpje ligt. Het was een prachtige belevenis en voor mij alweer een bewijs dat ook basisscholen met minder dan 100 leerlingen bestaansrecht hebben. Van kleuter tot achtstegroeper zaten de leerlingen bij elkaar in één ruimte, waarin gebeden, gezongen, gebabbeld én natuurlijk gegeten werd!
Leerlingen en leraren van de St. Josephschool in Zandberg
Spinoza
Als voorlezers stelden wij ons voor. Toen een collega vertelde dat hij filosofie gaf en vroeg of iemand wist wat dit was, stak een leerling z'n vinger op en riep: "Spinoza!". Geweldig. Daarna las ik - als 'meester Hans' voor aan groep 5/6 van juf Tecla. Over nachtmerries, Griezelbussen én Vincent van Gogh. Applaus was mijn deel. Het was een piekervaring op een hartverwarmende school. Klik hier voor foto's van de happening.
Leerlingen huldigen hun juf (en directeur) Astrid bij haar 25-jarig jubileum in 2013
'Opheffen kleine school slaat de ziel uit het dorp'
Vorig jaar maakte ik mij o.a. in de Volkskrant kwaad over het voornemen om scholen met minder dan 100 leerlingen te sluiten. Vanmorgen las ik op NOS.nl dat het onzalige plan nu echt van tafel is. Kleine scholen met minder dan 100 leerlingen kunnen blijven bestaan en houden nu ook hun toeslag, waardoor ze niet meer gedwongen worden te fuseren. Met dank aan de 'gedogers' van het VVD-PvdA-kabinet: D66, ChristenUnie en SGP.
Proficiat!
Een mooiere bekroning van de Nationale Voorleesdagen kan ik mij niet wensen. St. Joseph en al die andere kleine scholen: proficiat!
Soms gaat je leraarshart wat sneller slaan. Bijvoorbeeld als je een e-mailtje krijgt van een oud-leerling die je drie jaar geleden in de eindexamenklas havo Nederlands gaf. En dan nog wel over 'olla vogala'... Geweldig!
Van: Marleen Verzonden: woensdag 8 januari 2014 21.58 Aan: Heijden ter H.J. Onderwerp: Hebban olla vogala...
Dag meneer Ter Heijden,
Ik weet niet of u nog werkzaam bent bij de RSG Ter Apel, maar wie
niet waagt…
Gisteren moest ik in ieder geval denken aan u toen ik keek naar De
Wereld Draait Door.
De zin ‘Hebban olla vogala nestas hagunnan hinase hic enda
thu, wat unbidan we nu?’ is in ieder geval uit uw Nederlandse lessen blijven
hangen!
CKV Natuurbelevingstocht in Theater van
de Natuur Op woensdag 16 oktober
maakten de leerlingen van de vierde klassen havo en vwo van RSG Ter Apel een
natuurbelevingstocht in en rond het Theater van de Natuur in Sellingen. Dit
gebeurde in het kader van de lessen culturele kunstzinnige vorming (ckv). Dit
jaar staat namelijk de natuur centraal.
Ontmoeting van
cultuur en natuur
In kleine groepen maakten de leerlingen een tocht door het
bos. Hierbij moesten ze verschillende opdrachten uitvoeren die te maken hadden
met de diverse onderdelen van ckv: drama, beeldende vorming, muziek, project
‘De verleiding’, fotografie en creatief schrijven. Daarnaast vertelden
hydrobiologen van Waterschap Hunze & Aa’s de leerlingen van alles over het
leven in en bij de Ruiten Aa en de vennetjes. Bij de dichterstrap ontmoetten
cultuur en natuur elkaar helemaal en ontpopten verschillende jongeren zich als
heuse dichters!
Eindvoorstelling
Tijdens deze dag hebben leerlingen inspiratie opgedaan die
ze kunnen gebruiken tijdens de lessen ckv. Als eindproduct geven zij op 24 juni
2014 in het Theater van de Natuur een
voorstelling voor ouders en andere geïnteresseerden. Dan laten zij hun kunsten
zien en horen: muziek, songs, raps, gedichten, toneel, beeldende kunst, foto’s
enz. Elk jaar zijn dit weer ware happenings en wordt zichtbaar hoe belangrijk
het vak culturele kunstzinnige vorming is. Dat kunst/cultuur inspireert,
verwondert en verbroedert. Dan komt de verbeelding aan de macht!
Instituut Schoevers bestaat dit jaar 100 jaar. De particuliere opleiding voor 'tiepmiepen' met de drie P's (parelketting, plooirok en pennyshoes) viert feest. Vroeger was het inderdaad vooral een secretaresseopleiding voor elite-meisjes die na hun middelbare school geen lange vervolgopleiding ambieerden. Inmiddels bevolken ook jonge mannen de diverse vestigingen en worden er meerdere opleidingen aangeboden. Ook nog die voor (directie)secretaresse, al heet deze nu meestal managementassistent ('de manager van de manager').
Geratel en geklingel
Typen en steno waren de kernvakken. Steno heb ik nooit geleerd, maar wel typen. Weliswaar niet bij Schoevers, maar op de middelbare school in Utrecht kwam wekelijks meneer Barker van ik meen Instituut Rozendaal met zijn auto voorrijden. Als vijftienjarigen renden wij er dan heen en haalden een typemachine uit de kofferbak.
Vervolgens gaf Barker, die we vanwege zijn naam en misschien ook wel omdat hij 'every inch a gentleman' was, Mister Barker noemden, ons les. Horen en zien verging je als we ons op de opdrachten uit de methode 'Flitsende toetsen' stortten. Zo'n dertig mechanische typemachines veroorzaakten enorm veel geratel én geklingel in het klaslokaal.
Blind
Het examen vond in 1964 plaats in het deftige instituut aan het Lucas Bolwerk, tegenover de Schouwburg. Het bestond uit vier onderdelen: brieven, modellen, schoontypen en sneltypen. Ik slaagde met glans. En hoewel ik geen blinddoek om had, kreeg ik vanwege mijn hoge aantal getypte regels per uur ook nog de aantekening blind. Volgens Mr. Barker kon ik zo snel typen omdat ik ook piano speelde...
Nog steeds - bijna 50 jaar later - typ ik met tien vingers en kijk ik zelden naar het toetsenbord. Dankzij 'Flitsende toetsen' én natuurlijk Mr. Barker. Nu overigens zonder geratel en geklingel.
MBOplus
In de jaren tachtig stond ik zelf aan de wieg van de opleiding MBOplus Directiesecretaresse (inmiddels Associate Degree Management Assistent). Met veel plezier heb ik jarenlang Nederlands en Public Relations aan de dames (en een enkele heer) gegeven. Geen parelkettingen, maar sportieve, gemotiveerde leerlingen die langzamerhand de oude typemachine verruilden voor de tekstverwerker en de computer. Typen en steno stonden echter nog wel prominent op de lessentabel en een enkeling stenografeerde dan ook nog mijn lessen.
Typewriter Symphony Orchestra
Kijk en luister tenslotte naar een concert voor typemachine en orkest. Een hommage aan alle secretaressen (m/v):
"Wat een prachtige zaal is dit", zei Renate Dorrestein vlak voor haar optreden (op 8 maart jl.) tegen me. We stonden achterin de grote zaal van het Boschhuis in Ter Apel, terwijl het publiek een plaats zocht.
Ik vertelde haar dat we in onze school een aula ontberen en dat we de schrijverslezingen nog niet zo lang geleden in het gymlokaal hielden. Ik zie Jan Siebelink nog via een wankel trapje een podium van kantinetafels betreden. Achter hem hing het basketbalnet. Leerlingen lagen deels op koprolmatten of zaten dubbelgevouwen op die ongemakkelijke lage bankjes. Maar ook hoog op bokken en paarden. "Ach, dat heeft natuurlijk ook wel iets", zei Renate.
Vooraf
Dit jaar hadden leerlingen van mijn collega Nederlands, Mea van der Voo, de lezing georganiseerd. Nicky, Alicia en Janne-Kina hadden in alle klassen van de bovenbouw havo/vwo een presentatie over leven en werk van Renate Dorrestein gegeven, de zaal in het Boschhuis geregeld en een interview met de schrijfster voorbereid. "Ik vind het moedig hoor, van die meiden", zei Renate Dorrestein vooraf tegen me.
De dames stelden vragen die er toe deden en de schrijfster ging er vaak diep op in. Maar de humor ontbrak zeker niet in haar optreden.
Het interview
Extra aandacht besteedde ze aan het boek Het duister dat ons scheidt en het pas verschenen Deblokkade over haar writer's block. Ze sloot het optreden af met een 'bierviltproject', waarbij iedereen de zieleroerselen van zijn of haar buurman of -vrouw op een bierviltje schreef. Het was een bijzondere happening.
Gewapend met enkele Westerwoldse streekproducten nam de schrijfster afscheid van Ter Apel. "Het is wel een eind rijden", zei ze. Maar het was ongetwijfeld de moeite waard. Dat vond in ieder geval collega Herman Janssen, die de foto's bij dit bericht maakte. "Prachtig vond ik het", mailde hij me. En dat was het ook.
De lezing
Een aandachtig gehoor
Margot uit havo-4. Een schrijfster in spe?
Renate Dorrestein signeert. (Foto's: Herman Janssen)
Onlangs nam ik het initiatief om het jaar 2013 in de gemeente Vlagtwedde uit te roepen tot Kees Stipjaar. Hierover stond vandaag een interview met mij in het Dagblad van het Noorden. De dichter werd ook in de redacteur wakker. Hij bedacht een meesterlijke kop!
Dagblad van het Noorden, dinsdag 5 maart 2013 (Klik op de afbeelding om deze te vergroten.)
Al eerder schreef
ik over krimp in mijn omgeving, waardoor onder
meer het schooltje in Harpel (in het Gronings: 'op de Harpel') moest sluiten.
Nu de Onderwijsraad aan de regering het advies heeft gegeven alle
basisscholen met minder dan 100 leerlingen op te heffen, is het hek voor mij
echt van de dam. Ik schreef er een artikel over in de Volkskrant
(Opinie & Debat).
Lees hier een van de (vele) reacties. Ook
is er veel gereageerd op de website van de Volkskrant en is er heel wat rondgetwitterd. Vrijwel alle reacties
waren positief. Nu maar hopen dat het helpt...
Glasbak in Harpel: 'Het rinkelende hart van een kleine gemeenschap'.
.jpg)
.jpg)
.jpg)
