Renate Dorrestein in het Boschhuis

"Wat een prachtige zaal is dit", zei Renate Dorrestein vlak voor haar optreden (op 8 maart jl.) tegen me. We stonden achterin de grote zaal van het Boschhuis in Ter Apel, terwijl het publiek een plaats zocht.
Ik vertelde haar dat we in onze school een aula ontberen en dat we de schrijverslezingen nog niet zo lang geleden in het gymlokaal hielden. Ik zie Jan Siebelink nog via een wankel trapje een podium van kantinetafels betreden. Achter hem hing het basketbalnet. Leerlingen lagen deels op koprolmatten of zaten dubbelgevouwen op die ongemakkelijke lage bankjes. Maar ook hoog op bokken en paarden. "Ach, dat heeft natuurlijk ook wel iets", zei Renate.

Vooraf

Dit jaar hadden leerlingen van mijn collega Nederlands, Mea van der Voo, de lezing georganiseerd. Nicky, Alicia en Janne-Kina hadden in alle klassen van de bovenbouw havo/vwo een presentatie over leven en werk van Renate Dorrestein gegeven, de zaal in het Boschhuis geregeld en een interview met de schrijfster voorbereid. "Ik vind het moedig hoor, van die meiden", zei Renate Dorrestein vooraf tegen me.
De dames stelden vragen die er toe deden en de schrijfster ging er vaak diep op in. Maar de humor ontbrak zeker niet in haar optreden.

Het interview

Extra aandacht besteedde ze aan het boek Het duister dat ons scheidt en het pas verschenen De blokkade over haar writer's block. Ze sloot het optreden af met een 'bierviltproject', waarbij iedereen de zieleroerselen van zijn of haar buurman of -vrouw op een bierviltje schreef. Het was een bijzondere happening.
Gewapend met enkele Westerwoldse streekproducten nam de schrijfster afscheid van Ter Apel. "Het is wel een eind rijden", zei ze. Maar het was ongetwijfeld de moeite waard. Dat vond in ieder geval collega Herman Janssen, die de foto's bij dit bericht maakte. "Prachtig vond ik het", mailde hij me. En dat was het ook.

De lezing

Een aandachtig gehoor

Margot uit havo-4. Een schrijfster in spe? 

 

 Renate Dorrestein signeert. (Foto's: Herman Janssen)

Geen les meer




Je kon er op wachten: een roman over de teloorgang van het middelbaar beroepsonderwijs. De veelzeggende titel luidt: Geen les meer. Uitgeverij Passage prijst het boek als volgt aan:

Zestig procent van de beroepsbevolking in Nederland heeft een middelbare beroepsopleiding. Waar zo'n opleiding vroeger genoten werd op een overzichtelijke vakschool, zijn die inmiddels gefuseerd tot reusachtige Regionale Opleidingen Centra. Met alle problemen van dien.

Deze roman geeft een ontluisterend beeld van de gevolgen van de schaal-vergrotingen, nieuwe managementcultuur en van boven opgelegde onderwijsvernieuwingen. Hoofdpersoon in het boek is een docent die loyaliteit en vakbekwaamheid hoog in het vaandel heeft. Ook hij moet mee doen met de onderwijsvernieuwing, er is geen ontkomen aan. Verbijsterd aanschouwt hij de gevolgen. Neutraal blijven is niet meer mogelijk. Uiteindelijk neemt hij stelling. En dat wordt hem niet in dank afgenomen. Geen les meer beschrijft de tragiek van het moderne onderwijs waarin managementtaal overheerst en iedereen zich ingraaft in zijn eigen waarheid. Ondanks alle goede bedoelingen, overheerst de lethargie en weet niemand de neerwaartse spiraal te doorbreken.

Heel herkenbaar schetst deze roman de gang van zaken op een ROC. Maar misschien beschrijft Geen les meer wel de problemen in álle grote organisaties.

Ik heb het boek nog niet gelezen, maar trof een recensie aan op het literaire weblog Tzum. Als literair werk wordt het boek van Marcel de Jong gekraakt, maar als pamflet dat misstanden aan de kaak stelt, positief beoordeeld. 

Het boek ga ik zeker lezen; ik ben tenslotte ervaringsdeskundige (ik werkte 25 jaar in het mbo). Maar afgezien van mijn oordeel over deze roman kan ik al wel zeggen dat ik blij ben dat ik nu op een school - in het voortgezet onderwijs - werk waar ik nog 'gewoon' les kan geven (zie een eerder bericht op dit weblog: Gewoon lesgeven).

Zie ook: Nationale Boekenblog, het weblog over Geen les meer van Marcel de Jong en de website van BON (Beter Onderwijs Nederland).

Marcel de Jong – Geen les meer. Passage, Groningen, 250 blz. €17,90.

In Winschoten was het uitverkocht; ik heb het inmiddels besteld. Als ik het gelezen heb, plaats ik misschien wel een recensie op dit weblog. (Deze staat er inmiddels op.)

'Niets bestaat dat niet iets anders aanraakt' (2)

Voor de liefhebbers hieronder het begin van de roman Bezonken rood van Jeroen Brouwers, waar het citaat 'Niets bestaat dat niet iets anders aanraakt' uit afkomstig is.

Uit: Bezonken rood door Jeroen Brouwers, negende druk, januari 1987, Amsterdam, uitgeverij De Arbeiderspers

Bezonken rood kocht ik in 1987 toen ik in Lochem verbleef. Brouwers woonde daar destijds vlakbij, in het gehucht Exel. In zijn prachtige brievenboek Kroniek van een Karakter (deel 1, De Achterhoek) schrijft hij hierover. Bij boekhandel Van Someren & Ten Bosch in Zutphen kreeg ik bij de aankoop een boekenlegger cadeau met uitspraken van schrijvers. Ook daarop (zie hierboven) prijkte al het citaat uit Bezonken rood. 

'Niets bestaat dat niet iets anders aanraakt'

Omdat ik geen behoefte heb aan geleuter (in de trant van 'is leuk', 'is niet leuk') en anonieme 'reaguurders', kunnen op dit weblog geen reacties onder de berichten worden achtergelaten. Sterker nog, iemand die wil reageren op een bericht moet zelfs de moeite nemen om mijn e-mailadres in te typen (ik haat namelijk ook spam). 'Langzame opmerkingen' vragen nu eenmaal ook om 'langzame', liefst weloverwogen reacties (al zijn spontane natuurlijk ook welkom!). En deze ontvang ik gelukkig ook. In toenemende mate zelfs.
 

Citaat uit 'Bezonken rood'. Handschrift van Jeroen Brouwers

Zoals van Frans Tijssen, die me - onderbouwd - enkele positief-kritische opmerkingen over mijn weblog mailde, waar ik iets aan heb. Zo vond hij de vormgeving mooi, maar soms wat overvloedig. Ook vond hij het nogal irritant dat als je een link aanklikt, mijn weblog verlaat. Hij bood me bovendien een oplossing aan (die ik nog ga uitproberen). Bemoedigend vond ik natuurlijk de openingszin van zijn e-mail: 'Bij toeval uw site ontdekt. Ik zal er vermoedelijk regelmatig vertoeven'.

Overbeboekt winkeltje

Verder schreef hij: 'Ik was onlangs in Antwerpen en bezocht daar een overbeboekt winkeltje waar Jeroen Brouwers met enige regelmaat komt. Hij heeft er ook zijn verjaardag gevierd, voor zover zijn omvang en die van de papieren voorraad elkaar duldden. Van de eigenaar, en vandaar dit zijpad, kreeg ik een ansichtkaart met daarop

Jeroen Brouwers

in handschrift het door u aangehaalde  "Niets bestaat dat niet iets anders aanraakt". Mocht u een scan willen ontvangen, een wederwoord volstaat.' Fantastisch! Een mailtje volstond inderdaad en nog dezelfde dag ontving ik bijgaande afbeeldingen. Frans, hartelijk dank! De waarheid van het citaat van Brouwers is hiermee weer eens bewezen. 

 

Klik hier voor de site van het overbeboekte winkeltje Demian in Antwerpen.

De grijsaard en de jongeling

In Trouw van 21 mei jl. schrijft Jaap Goedegebuure een recensie over de pas verschenen biografie van de schrijver A. den Doolaard (Cornelis Spoelstra, 1902 - 1994). Het boek - Dronken van het leven. Biografie van de zwerver, schrijver en journalist A. den Doolaard door Hans Olink - doet een onthulling: Den Doolaard heeft de minnaar van zijn vrouw doodgeschoten.


 
Op de mulo lazen we klassikaal De herberg met het hoefijzer. Ik herinner me nog dat de lerares, juffrouw Vlijm, ons uit de doeken deed wat 'bloedwraak' was. Later volgden boeken als De druivenplukkers en Oriënt Express. In de top-tien van door leerlingen meest gelezen boeken komt Den Doolaard niet meer voor; ik vrees ook niet meer in de top-honderd. Jammer.

Goedegebuure begint zijn recensie met een citaat uit het gedicht De grijsaard en de jongeling van Hendrik Marsman en hij schrijft: "Marsman, de dichter die zo graag droomde van kruistochten en zeeroversavonturen. Wie zich in zijn levensloop verdiept, ontdekt dat deze neurotische astmaticus het liefst met pantoffels aan bij de haard zat. Niettemin ontstak zijn poëtische grootspraak bij veel leeftijdgenoten het vuur."

Ook dit gedicht schotelde juffrouw Vlijm ons voor. Ik ben haar er nog dankbaar voor.

DE GRIJSAARD EN DE JONGELING

Grootsch en meeslepend wil ik leven!
hoort ge dat, vader, moeder, wereld, knekelhuis!

“ga dan niet ver van huis,
en weer vooral ook het gespuis van vrouwen
buiten uw hart, weer het al uit uw kamer;
laat alles dat tot u komt

onder groote en oorlogszuchtige namen
buiten uw raam in den regen staan:
het is slecht te vertrouwen en niets gedaan. 

alleen het geruisch
van uw bloed en van uw hart het gehamer
vervulle uw lichaam, verstaat ge, uw leven, uw kluis.
zwicht nooit voor lippen:
samenzijn is een leugen en alle kussen verraad;
alleen een hart dat tegen eigen ribben slaat
is een zuiver hart op een zuivere maat.  

zie naar mijzelf.
ik heb in mijn jeugd
mijn leven verslingerd aan duizend dingen
van felle en vurige namen, oproeren, liefdes
en wat is het alles te samen nu nog geweest?
en hoeveel zal ik mij niet blijven schamen
en hoeveel is er dat misschien nooit geneest?”

de jongen kijkt door de geopende ramen
waarlangs de wereld slaat; zonder zich te beraden
stapt hij de deur uit, helder en zonder vrees.  

H. Marsman

Uit: Verzameld werk, Poëzie, Em. Querido Amsterdam, 1938