Voorjaarsnummer Terra Westerwolda verschenen

Kiewiets Wedder Wielerronde

Het nieuwe nummer van Terra Westerwolda is van de persen gerold. De leden van de Historische Vereniging Westerwolde ontvangen het een dezer dagen per post. Binnenkort is het ook weer te koop bij verschillende winkels in de regio en bij boekhandels Nieborg in Winschoten en Godert Walter in Groningen.

De ‘wielerhistorie’ van Heiko Kiewiet

Tijden veranderen. Iemand die dat aan den lijve ondervond, is Heiko Kiewiet uit Wedde, die in dit nummer vertelt over zijn leven en werk. Eerst zat hij in de autohandel, inmiddels is hij alweer jarenlang het gezicht van Tweewielers Kiewiet. Geert Schreuder liet zich inspireren door de wieleravonden die Kiewiet organiseerde en maakte een prachtig schilderij bij het interview van Hans ter Heijden met Heiko Kiewiet. Het siert ook de cover.

Johan Hemkes

De genealogie komt ook aan bod in deze editie: Jurriane Rendering legt het verleden van haar voorouders stukje bij beetje bloot. Rienhart Wolf belicht namens de Historische Kring Ter Apel leven en werk van beeldend kunstenaar Johan Hemkes.   

Straatnamen in Ter Apel

Zowel in zijn column als in zijn artikel over straatnamen legt Erik Wubs verbanden tussen verleden en heden in Ter Apel en Sanne Meijer fietst langs beelden die getuigen van rooms-katholieke invloeden in Laudermarke. Obby Veenstra schrijft over de tijd dat roken nog gewoon was en illustreert dit met prachtig fotomateriaal.

Alderik Visser laat zien dat het zeker andere tijden waren toen Westerwolde in 1791 op de kaart werd gezet en Hans ter Heijden sluit zijn serie over literatuur af met een oproep voor meer - vooral Groningstalige - literatuur. Kom op, schrijvers en dichters!

Beek in Beeld

In deze editie ook aandacht voor de kunstexpositie Beek in Beeld 2.0 die komende zomer wordt gehouden. In de 25 jaar na de eerste editie heeft het Westerwoldse landschap - vooral rond de beken - een metamorfose ondergaan. En dat was niet de eerste keer. Hans ter Heijden blikt samen met Melle Wachtmeester, oud-journalist en voormalig wethouder van de gemeente Bellingwedde, terug. 

'En aan je voeten gaat het water': Poetry in concert

Ook wordt - in het kader van Beek in Beeld 2.0 - de literair-muzikale happening 'En aan je voeten gaat het water' op zondag 7 juli a.s. aangekondigd. Dan zijn er in het Theater van de Natuur in Sellingen 's morgens performances door leerlingen van RSG Ter Apel en Ubbo Emmius Stadskanaal en dragen o.a. Jean Pierre Rawie en K. Schippers voor uit eigen werk. 's Middags zijn er bij Artphy in Wessinghuizen optredens van zangeres Marlene Bakker, zanger-gitarist Mark Schimmel en de dichters Fieke Gosselaar, Willem Jan van Wijk, Tonnus Oosterhoff en Lilian Zielstra.

'Het is alsof de natuur wacht op het werk van onze handen om geheel
compleet te zijn.'  Dom. Hans van der Laan. Foto: Herman Janssen.

Een hoopvol 2018!

Ruiten Aa tussen Smeerling en Ter Wupping (Westerwolde - Groningen)

Die wij denken

Uitgeverij Ten Have, 64 bladz. € 14,99

In een van zijn vroegere tekstbundels -  'In het voorbijgaan' (Utrecht, 1968) - citeert Huub Oosterhuis ter inleiding op 'Vijf fragmenten over God' dichter Leo Vroman. Het zijn intrigerende woorden die me blijven verwonderen:

Dan zak ik in een stoel
en denk 'God!' hoewel niet zeker
wie van ons ik bedoel.

Bijna vijftig jaar later schrijft Oosterhuis in zijn nieuwste bundel 'Die wij denken' het volgende vers:

Ben van religie niet.
Heb wel de stem gehoord
van het bevrijdingsvisioen
dat gloedrood in de Joodse Bijbel

staat geschreven:

 

'Gelijke rechten op geluk
de zachte krachten van de solidariteit
genade brood voor ieder mens

 

uittocht uit alle wrede slimme
martelende slavernijsystemen
ooit en steeds opnieuw bedacht.'

 

De stem die dit
tot mijn geweten spreekt
is god voor mij.

 

En als ik zing uitzinnig ingetogen
in eigen zieletaal, of Bach aanhoor:
't gaat over dit, die god alleen

 

en verder godsdienst geen. 

Huub Oosterhuis


In een interview in Trouw (22 december 2017) over zijn nieuwe bundel vraagt interviewer Stijn Fens aan Huub Oosterhuis:
Dat ben u toch in het gedicht?
"Ja, dat is de dichter."
De bundel heet 'Die wij denken'. Dat impliceert dat God een gedachte is of misschien toch een belofte?
"Een gedachte, denk ik. Een belofte is iets anders. De god die wij denken begint natuurlijk met een litanie aan misverstanden en beelden. Ik probeer in deze bundel die misverstanden aan het licht te brengen."
Nou denkt u al zo'n tachtig jaar na over God en nog steeds is het zoeken en tasten?
"Natuurlijk. Onderweg passeert er zoveel en dat moet je meenemen. Dit is een autobiografisch gedicht. Ik heb dit allemaal wel meegemaakt."

_______________________

Nu zak ik weg in m'n stoel en denk: Ja, 'God', het is inderdaad een zoeken en tasten, je leven lang. De woorden van Oosterhuis - zowel in dit vers als in het interview - raken me ook nu weer diep in het hart. Die bundel ga ik snel kopen.

Lees het hele interview in Trouw hier. Dirk van de Glind schreef een recensie op de site van NieuwWij. Klik hier om naar de website van Huub Oosterhuis te gaan.

Alle bomen zijn dood

 

Uit: Herhaalde wandeling (1977), op YouTube gepubliceerd door Metrisch

 

Voor informatie over Willem van Toorn zie Literatuurplein, met een video waarin de dichter met kunstschilder Willem den Ouden spreekt over de waarde van het landschap.

Zeven maal om de aarde te gaan

 

Het gedicht 'De gestorvene', van Ida Gerhardt,

gezongen door Trijntje Oosterhuis

Poëzieroute in audiofragmenten

Mijn vorige woonplaats blijft aan de weg timmeren, ook met de gedichtenroute 'Poëzie in steen':

"Wandel door Wijk bij Duurstede langs gedichten van bekende Nederlanders waarin zij locaties van onze stad bezingen. Geniet tegelijkertijd van onze prachtige oude stad.
In de bijbehorende audiofragmenten hoort u onze eigen Wijkse zusters Til & Dien de gedichten in hun eigen Wijkse dialect voordragen.
Binnenkort zullen de audiofragmenten uitgebreid worden waarin onze stadstroubadour Boudewijn Hansen de gedichten bezingt."

Ook mijn gedicht 'Wat blijft' wordt voorgedragen en van commentaar voorzien. Als onbekende Nederlander bevind ik me in goed gezelschap... Zie (en hoor!) hier (klik vervolgens op Audio anhören).

Sonnet veur Westerwol

         
          Mien dreum
   

            Zun komt op bie de knoalen, recht as linioalen,

            n raaiger vlaigt vot om hail langzoam te doalen
            bie kronkelnde Roeten Oa; haarten daanzen
            onderwegens over schiere, oetgestrekte velden.

            n Liester zingt, n doeve koert en n kou hoelt.
            Ales gruit en bluit grofdoadeg. En ik? Ik boeg
            veur de noatuur, cultuur en veur de minsen;
            ik kin mie hier ja gain mooier leven winsen.

            Dít is Westerwol, t laand van mien dreumen,

            de stee woar k allergloependst veul van hol.
            Gain stadskeboal, man vree en stilleghaid.

            Dít is Westerwol, gemainte van mien dreumen,

            mit Haarpel, Olschanze, Smilke, Bennewol.
            Gain stadskeboal, man vree en stilleghaid.

            Hans ter Heijden 

Roeten Oa bie Smilke

 

Gedichtendag

De tuinman en de dood

Een Perzisch Edelman:

Van morgen ijlt mijn tuinman, wit van schrik,
Mijn woning in: "Heer, Heer, één ogenblik!

Ginds, in de rooshof, snoeide ik loot na loot,
Toen keek ik achter mij. Daar stond de Dood.

Ik schrok, en haastte mij langs de andere kant,
Maar zag nog juist de dreiging van zijn hand.

Meester, uw paard, en laat mij spoorslags gaan,
Voor de avond nog bereik ik Ispahaan!" -

Van middag - lang reeds was hij heengespoed -
Heb ik in 't cederpark de Dood ontmoet.

"Waarom," zo vraag ik, want hij wacht en zwijgt,
"Hebt gij van morgen vroeg mijn knecht gedreigd?"

Glimlachend antwoordt hij: "Geen dreiging was 't,
Waarvoor uw tuinman vlood. Ik was verrast,

Toen 'k 's morgens hier nog stil aan 't werk zag staan,
Die 'k 's avonds halen moest in Ispahaan."

P.N. van Eyck

 
Uit: Erts, literaire almanak, Amsterdam 1926
 

Geïnspireerd door Le grand écart uit 1923 van de Franse schrijver Jean Cocteau, die zelf teruggrijpt op een antieke Joodse legende, waar de rol van de edelman wordt ingenomen door koning Salomo. Dit gedicht inspireerde vervolgens vele andere dichters. Lees bijvoorbeeld de bewerking De dood en de tuinman door Kees Stip:

 

De dood en de tuinman

‘Ja,’ zei de dood, ‘ik heb het ook gelezen:
P.N. van Eyck, de tuinman en de dood.
De tuinman die zijn noodlot niet ontvlood
doordat hij vluchtte waar ik ook moest wezen.

Toen kon je nog voor iemand in zijn nood
de vrees voor de verdoemenis ontvlezen
en zo hem van zijn zenuwen genezen.
Maar tegenwoordig werk ik in het groot.

Bij stoeten haal ik blozend haast van schaamte
mensen en kinderen zo ondervoed
dat ik gewoonweg twee keer kijken moet.
Zo mager zie je zelden een geraamte.
Ze voelen al geen angst meer en geen pijn.
Ha, denken ze, daar heb je dikke Hein.’

Kees Stip

Uit: Lachen in een leeuw. Verzamelde gedichten, Uitgeverij Bert Bakker, Amsterdam 1993



Houtsnede: Bert Bouman 



 

 

 

 

 





Ik heb n dreum

Vanaf mijn vierde vertoefde ik maar liefst 61 jaren in schoolgebouwen. Althans op doordeweekse dagen. Als kleuter, scholier, student, docent, decaan en in nog een aantal functies. Ik heb nog het krijt meegemaakt, de platen van Isings, de apen, noten en Miesen aan de muur, maar ook de schaalvergroting, het grote graaien van de 'boven ons gestelden' en de onvermijdelijke teloorgang van de Amarantis Onderwijsgroep.

Negen jaar geleden kwam ik weer 'thuis' op de regionale scholengemeenschap van Ter Apel. Kleinschalig, overzichtelijk. Hier gaf ik met veel plezier Nederlands en - als onderdeel van culturele kunstzinnige vorming (ckv) - creatief schrijven. Nu ben ik met pensioen. En t is goud zo.

met karikatuur en linosnede

In de grote, stijlvolle zaal van Hotel Boschhuis in Ter Apel werd op 3 juli op feestelijke wijze afscheid genomen van nog drie collega's en mij. Met acts, toespraken en muziek. Ook waren er cadeaus, onder meer een door collega tekenen Rob van Eek gemaakte karikatuur en een prachtige linosnede van het schoolgebouw van de RSG Ter Apel aan de Oude Weg, ook van zijn hand.

Zelf hield ik - in de vorm van een verhaaltje met als titel 'Ik heb n dreum' - een vurig pleidooi voor meer lesuren culturele kunstzinnige vorming en kunstonderwijs. Maak van de RSG een Cultuurschool! Het eindigde met de beroemde woorden van Barack Obama: 'Yes we can!'

 

'Yes we can!'

Natuurlijk bedankte ik iedereen voor de geweldige tijd. Mijn leerlingen waren echter vanzelfsprekend mijn belangrijkste inspiratiebron. Als eerbetoon aan mijn 'publiek' in al die jaren, droeg ik een gedicht voor van een van hen, Emiel Vrolijk. Hij schreef het ooit bij mij voor de Grunneger Schriefwedstried. Het schetst mijn nabije toekomst:

     Ik zit in de naacht
     te stoaren over de stille oetgestrekte velden;

     gitoar in de haand, hond an mien zai.

     Meziek moaken, mit de krekels en kikkers
     als mien ainegste luusteroars.
     En t is goud zo.

(Foto's: Bennie Kuipers, RSG Ter Apel)

Oud salon

Jan van Nijlen: Oud salon

Dit is een radio-opname van enkele decennia oud. De achtergrondruis kan mogelijk storend werken, maar de tekst zelf wordt duidelijk gebracht. De naam van de dame die het gedicht leest is niet bekend.

'trachtende mij iets te zeggen'

Leo Vroman  1915 - 2014

Dichter Leo Vroman is gisteren in zijn woonplaats Fort Worth (VS) overleden, 98 jaar oud. Behalve poëet was hij ook (toneel)schrijver, tekenaar en een vermaard bioloog en hematoloog. Hij studeerde biologie in Utrecht, waar hij bij studentenvereniging Unitas ook Kees Stip en Anton Koolhaas leerde kennen. Sinds 1947 woonde hij met zijn vrouw Tineke in de Verenigde Staten.
 

Kees Stip (rechts) en Leo Vroman converseren met elkaar in de pauze van de Nacht van de Poëzie in Muziekcentrum Vredenburg in Utrecht. Beide oud-studiegenoten traden daar in 1994 op. De foto was te zien tijdens de expositie 'Nu en later is er hoop' t.g.v. het 100e geboortejaar van Kees Stip - vorig jaar - in de Oude Stelmakerij in Sellingen.

Vrede
Het bekendst werd Leo Vroman in Nederland als dichter, onder meer van het gedicht 'Vrede', in 1954 voor het eerst gepubliceerd in De Gids. Wie kent niet deze beroemde regels:

Kom vanavond met verhalen
hoe de oorlog is verdwenen
en herhaal ze honderd malen:
alle malen zal ik wenen.

Leo Vroman

Tot het laatst toe bleef hij dichten. In elke aflevering van het literaire tijdschrift Hollands Maandblad stonden de laatste jaren wel enkele verzen van hem. Ik zocht ze altijd als eerste op. Uit het meest recente nummer (2014-1) hierbij de laatste twee strofen van een van zijn kort voor zijn dood geschreven gedichten:

WOENSDAG, 1 januari 2014
(.....)
en ik, mijn hart na zoveel jaren
trachtende mij iets te zeggen
komt ook vredig tot bedaren
en kan zich te slapen leggen.

Waar geen geruis meer wordt gehoord,
geen mensenstem en bovendien
geen gelaat meer is te zien 
groeit onze liefde voort.

Leo Vroman

Zie ook: De Volkskrant (met video), DBNL en De Groene

Gedichtendag 2014 in Stadskanaal

Donderdag 30 januari was het Gedichtendag. In Nederland en Vlaanderen altijd de start van de Poëzieweek. Dit jaar is het thema 'verwondering'.

Poëzieavond
Deze keer was er helaas geen Poetry in Concert in Theater Geert Teis in Stadskanaal. Leerlingen van mij deden de afgelopen jaren altijd mee aan de sonnettenwedstrijd en de genomineerden droegen hun winnende verzen - begeleid door een orkest - voor in een afgeladen theater, waarna het publiek de winnaar koos. Harm Gelling vond - terecht - dat er toch iets moest gebeuren en organiseerde samen met de bibliotheek van Stadskanaal een Poëzieavond, waar dichters van diverse pluimage en uit verschillende windstreken - oud en jong - aan konden meedoen.

Freija Kruit draagt haar in het Engels en Nederlands geschreven gedichten voor.

'De grijsaard en de jongeling'
Inderdaad was het een zeer gemêleerd gezelschap dat zich in de hal van de bibliotheek verzamelde. Jammer dat er weinig jongeren waren. Van de scholen uit Stadskanaal deed geen enkele leerling mee, maar gelukkig had Freija Kruit, een van mijn leerlingen uit vwo-5 van de RSG Ter Apel, zich spontaan aangemeld. Samen met haar vertegenwoordigde ik onze school (de 'grijsaard en de jongeling' om met dichter Hendrik Marsman te spreken) en droegen wij allebei voor uit eigen werk.

Een dwarsfluitensemble van de Muziekschool Zuid-Groningen verzorgde de muzikale entr'actes.

Kronkels

Het was een avond met veel afwisseling, waarop zowel Nederlandstalige, Groningse als Engelse (Freija!) gedichten werden voorgelezen en zelfs gezongen. Manuel Claasen, die vorig jaar het Kees Stipdictee schreef en voordroeg, belichtte een kant van Simon Carmiggelt die velen niet kennen: hij declameerde - uit zijn hoofd - enkele prachtige gedichten van de schrijver, die vooral bekend werd door zijn 'Kronkels'. Kijk hier naar een opname van het optreden van Freija Kruit.
 

Freija krijgt - als jongste dichter - van organisator Harm Gelling een dichtbundel van Mirjam Van hee.

Groningen straks

Een visioen (ik heb ze vantevoren):
De gasbel heeft zijn laatste gas verloren. 
Een menigte staat op de Grote Markt 
en staart omlaag naar de Martinitoren.

Kees Stip

Uit: Groninger Kwatrijnen, Stad Groningen 
- 1991 - De Vier Seizoenen
  

 

Moeder

  Cor ter Heijden - Beekman

* Velsen, 1 juni 1918   † Ede, 13 januari 2014

     Lieve moeder

     kijk, 
     ik weet het niet
     ik was nog nooit dood
     maar als je nou dood bent
     wat zie je dan
     wat zie jij nu wat ik niet zie
     want als de ogen zich sluiten
     en het zicht naar binnen keert
     waar ben ik dan
     en jij?
     en wij?

     kijk,
     als ik die foto pak
     die van ons huis aan de einder
     met Dora braaf zittend ervoor
     dan zie ik jou voor me
     zoals je daar naar keek
     je ogen
     je lieve woorden
     je verwondering 
     
     kijk,
     dat wel
     en de zon
     een rooie bal over de heide
     en de meeuw
     een vliegende vlek in de zon
     net als jij
     dan zie ik jou 
     
     dat wel

       (Bewerking die ik maakte van een gedicht van Bert Schierbeek)

Avondrood, Cor ter Heijden-Beekman, april 2005, aquarel

'Hier in uw mooie bossen te rauzen en te rossen'

 De boerderij in Laudermarke waar Kees Stip woonde en werkte.

Foto: Herman Janssen

Mooi Westerwolde

Geen liefelijker landschap volgens mij

dan rondom mijn verbouwde boerderij.

En als het straks met windkracht acht gaat stuiven

dan komt het ook nog helemaal voorbij.

Kees Stip

Uit: Groninger kwatrijnen, 1991

Henk Verweerd van uitgeverij Liverse (die de VerzamelStippen uitgeeft) kwam in zijn rijke archief, met nog ongepubliceerd werk van Kees Stip, een gedicht tegen uit 1982. Stip stuurde het naar de gemeente Vlagtwedde toen hij Mollie (Mollepop) aangaf voor de belasting.

Geachte Gemeente,

Hoera ik heb een hond!

Hier in uw mooie bossen

te rauzen en te rossen

is ook voor mij gezond.

Ik wil daar zonder balen

belasting voor betalen.

Kees Stip