Matthäus van NPU is goddelijk

Johannes Leertouwer. Foto: NPU

'Ik geloof niet in God, wel in Bach'

Dit zei pianist/dirigent/componist Reinbert de Leeuw onlangs in een interview in de NRC. Gisterenmiddag in de Nieuwe Kerk in Groningen moest ik tijdens een uitvoering van de Matthäus Passion door de Nieuwe Philharmonie Utrecht (NPU) aan deze uitspraak denken. Als 'ietsist' zet ik ook mijn vraagtekens bij God, zeker bij de God van orthodoxe, dogmatische geloofsgemeenschappen, maar als ik dan dit meesterwerk van Bach hoor, ben ik juist meer geneigd te geloven dat er een God is. Een God die zich openbaart in de muziek. Met als zijn apostel: Johann Sebastian Bach.

Engelenzang
Johannes Leertouwer, leider van de NPU, speelt als eerste violist mee met zijn twee kleine koren en orkesten, maar dirigeert met zijn ogen de meisjes van de Roden Girl Choristers die verrassend op het orgelbalkon staan en met hun hoge sopranen in het eerste deel het uit twee kwartetten van solisten bestaande koor versterken. Engelenzang uit de hemel! Ontroerend mooi, zoals overigens de hele uitvoering. Ik ben - tot nu toe! - geen jaarlijkse Matthäusganger, maar heb toch diverse uitvoeringen, vaak met megakoren en -orkesten bijgewoond. Die waren zeker ook mooi. Maar de uitvoering van Johannes Leertouwer en zijn musici is goddelijk.   


Dagblad van het Noorden, 26 maart 2018: 5 sterren.

 

 In korte filmpjes geeft Johannes Leertouwer uitleg

 over de 68 delen van de Matthäus Passion.

Hier zijn toelichting op deel 1.

Vaarwel Facebookvrienden, vaarwel!

Jarenlang deed ik laatdunkend over Facebook. Ik noemde het een a-sociaal medium en hoorde spreekbeurten van leerlingen over de zegeningen ervan met mededogen aan. Zeker toen mobieltjes smartphones werden. "Je hoeft nu niet meer naar huis om je sociale leven op orde te brengen", sprak een leerling wijsneuzerig. Tel uw zegeningen, dacht ik met een sarcastische glimlach op de lippen.

Tot begin vorig jaar. Zou ik toch niet iets missen als ik niet op Facebook zat? Ik besloot het gewoon maar eens te proberen. Binnen no time had ik tig 'vrienden' en ik had er nog veel meer kunnen hebben als ik al die vriendschapsverzoeken van wildvreemden ook had gehonoreerd. Kennelijk was het statusverhogend om veel Facebookvrienden te hebben. Leuk en verrassend vond ik wel dat oud-leerlingen en -collega's, bekenden van vroeger en natuurlijk échte vrienden en familieleden me zo snel wisten te vinden.

Digitale dorpspomp
Iedereen die ik als Facebookvriend accepteerde, heette ik welkom bij mijn 'digitale dorpspomp'. Want zo zag ik dit medium aanvankelijk: bij de pomp op het dorpsplein de nieuwtjes van de dag uitwisselen. Ik deed er zelf aanvankelijk ook driftig aan mee, schreef ook wel eens een verhaaltje en plaatste er dan een foto bij. Want een bericht zonder foto? Nee, dat kan eigenlijk niet en is saai. En de teksten moeten kort zijn, zo kreeg ik al snel van een 'vriend' te horen, anders worden ze niet gelezen en al helemaal niet geliket.

Natuurlijk streelt het je ego als je veel likes bij een bericht krijgt, helemaal als ze de vorm van een rood hartje hebben. Facebook weet natuurlijk donders goed dat ieder mens ijdel is. Het bewijs daarvoor wordt ook geleverd door nogal wat 'vrienden' en vooral 'vriendinnen' die om de haverklap hun profielfoto wijzigen, waarop er weer een stortvloed van likes en uitroepen als 'wauw!', 'wat ben je toch mooi!' en 'gij zijt een schone!' volgen.

Het ergste vond ik de door Facebook aangeboden 'funberichten' waarin je je bijvoorbeeld als man kon laten afbeelden als vrouw. Zulk lachen!!! Emoticons schieten tekort. Ook bleek ik vriendinnen te hebben met een grote liefde voor poezen. Allergisch als ik hiervoor ben, veroorzaakten de te pas en te onpas geplaatste foto's en filmpjes van katten en katers - zelfs in een steriele ruimte - voor enorme niesbuien.

Facebookhumor
Natuurlijk waren er ook wel eens pareltjes bij de berichten, mooie verhaaltjes, ontroerende gebeurtenissen en hilarische maar ook prachtige foto's en kunstwerken. Zeker, ik deelde ook wel eens een hartje uit. Maar wat mij verontrustte was dat ik steeds meer in de greep van Facebook raakte. Dat ik toch bijna elke dag de onweerstaanbare drang voelde om te kijken of ik niets miste. Dat ik het idee kreeg dat Facebook mij in z'n macht had. Want op de keper beschouwd miste ik eigenlijk zelden iets belangrijks, laat staan iets wezenlijks, iets dat me raakte, verder bracht, inspireerde. Misschien had ik te hoge verwachtingen, want het gaat doorgaans slechts om 'social talk' op dat digitale dorpsplein, maar daarvoor is de tijdsinvestering te groot, de berichtgeving te vluchtig en de overload aan ongevraagde reclameboodschappen, nepnieuws en flauwe Facebookhumor op een gegeven moment niet meer te pruimen.

Bovendien begon ik te beseffen dat mensen die geen kranten en tijdschriften meer lezen (en dat zijn er steeds meer), voor hun nieuwsvoorziening, inclusief de duiding ervan, in belangrijke mate afhankelijk zijn van Facebook. En als dan blijkt dat er wel erg onzorgvuldig met je privacygegevens wordt omgegaan, dan is dat gevaarlijk. Dan ligt manipulatie op de loer. Niet alleen door commerciële bedrijven, maar - en dat is veel ernstiger - ook door politieke groeperingen, van welke signatuur dan ook. Is er dan niet een grens bereikt?

Menselijk contact
Mark Zuckerberg heeft dan wel spijt betuigd, maar ik ben er niet gerust op. Het heeft zeker een rol gespeeld bij mijn besluit om mijn Facbookaccount te deactiveren. Maar de belangrijkste reden is dat ik niet verslaafd wil worden aan dit medium dat me toch niet bracht wat ik misschien gehoopt had. Ik blijf de ontwikkelingen rond Facebook volgen en als ik het om wat voor reden dan ook toch ga missen en de kust veilig is, dan zou ik eventueel desnoods nog terug kunnen. De toekomst zal het leren. Ik ga vooralsnog meer tijd investeren in daadwerkelijk menselijk contact en verder houd ik het bij dit weblog, waarvoor ik de titel in 2011 met zorg heb gekozen: Langzame opmerkingen in een snelle tijd.

Hans ter Heijden

Sinds juni 2019 heb ik wel weer een Facebookaccount, maar ik ben er vooralsnog niet erg actief op. Mijn kritiek op Facebook blijft, maar op gepaste afstand en met de nodige reserve wil ik wel zo nu en dan (kritisch) volgen wat er op de sociale media gebeurt. Op dezelfde wijze gebruik ik Twitter.

Voorjaarsnummer Terra Westerwolda verschenen

Bij de leden van de Historische Vereniging Westerwolde (HVW) viel het voorjaarsnummer van Terra Westerwolda een dezer dagen in de bus. Het blad is ook weer verkrijgbaar bij verschillende (boek)winkels in de regio en bij boekhandel Godert Walter in Groningen.

 

Op de cover verbeeldt kunstschilder Geert Schreuder de angst als bij de
 bevrijding de boerderij van het gezin Dijkmeijer in Veele in vlammen opgaat.

 

Een tragisch ongeluk in het Hebrecht
In dit voorjaarsnummer: Jan Battjes reconstrueerde een tragisch ongeluk tijdens de mobilisatie in het Hebrecht, Geert Luth schrijft over sociale mobiliteit in Sellingen en Jan Huizing vertelt aan de hand van unieke ansichtkaarten over het bezoek van zijn overgrootvader aan de Wereldtentoonstelling in Parijs in 1900. Wederom zijn er prachtige foto’s van Tonnis Post en Geert Volders licht de landschapsbiografie van Westerwolde toe. Hans ter Heijden interviewde Harm Dijkmeijer over zijn veelbewogen leven en schreef over de kritische verzen en aforismen die dichter Kees Stip publiceerde over religie en de aanslagen op natuur en milieu. Daarnaast zijn er nog de vaste rubrieken als ‘Sanne Meijer Onderweg’ en de column ‘Siste Viator’, deze keer geschreven door Geert Volders.

Freerk Smid met zijn drie kleine broertjes. Foto Tonnis Post

Redactie

De redactie verwelkomt in dit nummer twee nieuwe leden: Obby Veenstra, directeur MOW (Museum de Oude Wolden) en Erik Wubs, masterstudent geschiedenis aan de Rijksuniversiteit Groningen. Samen met Tjarko van Dijk, Hans ter Heijden (hoofd- en eindredactie), Jan Huizing, Henriëtte Kuiper en Geert Volders brengen zij de rijke geschiedenis van Westerwolde onder de aandacht van een groeiend aantal lezers. Wegens drukke werkzaamheden is Jochem Abbes (voorzitter HVW) teruggetreden, maar hij zal ongetwijfeld nog wel eens artikelen in Terra Westerwolda publiceren.

Nader informatie over de HVW en Terra Westerwolda (o.a. lidmaatschap en verkooppunten) zie www.verenigingwesterwolde.nl

Een hoopvol 2018!

Ruiten Aa tussen Smeerling en Ter Wupping (Westerwolde - Groningen)

Die wij denken

Uitgeverij Ten Have, 64 bladz. € 14,99

In een van zijn vroegere tekstbundels -  'In het voorbijgaan' (Utrecht, 1968) - citeert Huub Oosterhuis ter inleiding op 'Vijf fragmenten over God' dichter Leo Vroman. Het zijn intrigerende woorden die me blijven verwonderen:

Dan zak ik in een stoel
en denk 'God!' hoewel niet zeker
wie van ons ik bedoel.

Bijna vijftig jaar later schrijft Oosterhuis in zijn nieuwste bundel 'Die wij denken' het volgende vers:

Ben van religie niet.
Heb wel de stem gehoord
van het bevrijdingsvisioen
dat gloedrood in de Joodse Bijbel

staat geschreven:

 

'Gelijke rechten op geluk
de zachte krachten van de solidariteit
genade brood voor ieder mens

 

uittocht uit alle wrede slimme
martelende slavernijsystemen
ooit en steeds opnieuw bedacht.'

 

De stem die dit
tot mijn geweten spreekt
is god voor mij.

 

En als ik zing uitzinnig ingetogen
in eigen zieletaal, of Bach aanhoor:
't gaat over dit, die god alleen

 

en verder godsdienst geen. 

Huub Oosterhuis


In een interview in Trouw (22 december 2017) over zijn nieuwe bundel vraagt interviewer Stijn Fens aan Huub Oosterhuis:
Dat ben u toch in het gedicht?
"Ja, dat is de dichter."
De bundel heet 'Die wij denken'. Dat impliceert dat God een gedachte is of misschien toch een belofte?
"Een gedachte, denk ik. Een belofte is iets anders. De god die wij denken begint natuurlijk met een litanie aan misverstanden en beelden. Ik probeer in deze bundel die misverstanden aan het licht te brengen."
Nou denkt u al zo'n tachtig jaar na over God en nog steeds is het zoeken en tasten?
"Natuurlijk. Onderweg passeert er zoveel en dat moet je meenemen. Dit is een autobiografisch gedicht. Ik heb dit allemaal wel meegemaakt."

_______________________

Nu zak ik weg in m'n stoel en denk: Ja, 'God', het is inderdaad een zoeken en tasten, je leven lang. De woorden van Oosterhuis - zowel in dit vers als in het interview - raken me ook nu weer diep in het hart. Die bundel ga ik snel kopen.

Lees het hele interview in Trouw hier. Dirk van de Glind schreef een recensie op de site van NieuwWij. Klik hier om naar de website van Huub Oosterhuis te gaan.

Toch is er hoop

Thomanerchor Leipzig



We consumeren ons weer te pletter, veel super- en bouwmarkten zijn tijdens de kerstdagen open en er wordt straks weer voor een vermogen de lucht in geknald. De aarde wordt intussen platgespoten.

Maar voor een humaan kinderpardon was geen plaats in het ook door de 'Barmhartige Samaritanen' van ChristenUnie en CDA gesteunde regeerakkoord, de acties van onze koningin voor meer ‘muziek in de klas’ ten spijt is het kunstonderwijs rampzalig uitgekleed, de armen worden steeds armer, de rijken steeds rijker, voedselbanken maken overuren, net als mantelzorgers, psychiatrische daklozen moeten het zelf maar uitzoeken en onze premier blijft nog steeds lachen.

Dit jaar geen witte, maar een pikzwarte kerst. Toch is er hoop: Bach. Jauchzet, frohlocket, auf preiset die Tage!

Winternummer Terra Westerwolda verschenen

Het winternummer van Terra Westerwolda is verschenen. Het is een uitgave van de Historische Vereniging Westerwolde (HVW). De leden kregen het thuisgestuurd, maar het blad is ook weer verkrijgbaar bij verschillende winkels in de regio en bij boekhandel Godert Walter in Groningen. De HVW groeit; onlangs kon het 500^e lid verwelkomd worden. Ook de losse verkoop loopt als een trein! De oplage van 1000 exemplaren was bij het zomernummer maar net toereikend.
 

Plattelandsdokter Bert Veeman

In dit nummer een interview dat ik had met Bert Veeman, oud-huisarts in Bellingwolde, die ook als natuurbeschermer bekend is geworden. Samen met Guus Sterenborg richtte hij de eerste IVN-afdeling in Oost-Groningen op. Als iemand het Cittaslowkeurmerk van Westerwolde met trots mag dragen is Bert Veeman het wel! Maar ook als fotograaf heeft hij zijn sporen verdiend. Geert Schreuder maakte bij dit interview een fraaie illustratie, waarop we plattelandsdokter Bert Veeman vanuit zijn lelijke eend foto’s van het landschap zien maken.

Westerwolde terug van weggeweest

Op 1 januari 2018 ontstaat de nieuwe gemeente Westerwolde. Geert Volders blikt terug op de opmerkelijke ontwikkeling van de naam Westerwolde en de relatie met de bestuurlijke gemeenten in het territorium. Jochem Abbes schrijft in het kader van het Lutherjaar over de Reformatie in Westerwolde en Jan Huizing onderzocht 300 jaar na dato de gevolgen van de Stormvloed voor onze contreien en geeft een toelichting op de bouw van de kerk in Vriescheloo, eveneens in 1717.



Klaas Koers met zijn buurjongen Albert Engelkes in een
boerderijtje in Wessingtange (ca. 1915). Foto: Tonnis Post

Tonnis Post

In het Fotomuseum in Den Haag en Museum de Oude Wolden in Bellingwolde zijn in 2018 exposities over de fotograaf Tonnis Post. Dirk Kome besteedt aandacht aan deze ‘fotograaf van de vooruitgang’, die veel foto’s maakte van de woonomstandigheden van Westerwolders in het begin van de 20^e eeuw.


Kees Stip
In de serie over de literatuurgeschiedenis van Westerwolde schrijf ik over dichter Kees Stip, die van 1978 tot zijn dood in 2001 in Laudermarke woonde en werkte. Zijn gedicht ‘Waterlandschap’ siert de eerste trede van de ‘dichterstrap’ in het Theater van de Natuur in Sellingen.

Sanne Meijer Onderweg
Verder is Sanne Meijer in deze editie weer onderweg. Deze keer fietst ze van Ter Apel naar Smeerling en weer terug. Uiteraard ontbreken ook de andere vaste rubrieken niet.

Informatie
Voor nadere informatie (o.a. verkooppunten) klik hier.