Grijssloot in de verte

Het landschap is rationeel, eentonig en saai, doch van een adembenemende schoonheid 

(Gerrit Krol over het Hogeland)

Vorig jaar maart verhuisden we van Westerwolde naar het Hogeland. Veel schilders van kunstenaarskring De Ploeg lieten en laten zich inspireren door het open landschap en de fenomenaal mooie luchten in dit gebied. Ik kan er ook geen genoeg van krijgen.

Afscheid van Terra Westerwolda

Ruim vijf jaar was ik hoofd- en eindredacteur van Terra Westerwolda, het magazine van de Historische Vereniging Westerwolde. Vanwege mijn verhuizing naar het Hogeland nam ik afscheid. Voor dit winternummer interviewde Tjarko van Dijk mij en blikken we samen terug.

Zoals bij elk nummer maakte kunstschilder Geert Schreuder een schilderij voor de cover. Hierop beeldde hij mij af als kruisheer, de rol die ik speelde in de film Domus Novae Lucis, die Freek Lagerweij in opdracht van het Museum Klooster Ter Apel maakte. Als decor gebruikte Schreuder het Theater van de Natuur, waar ik samen met collega's van RSG Ter Apel en Ubbo Emmius Stadskanaal jarenlang culturele projecten voor leerlingen organiseerde. Op het boekje staat 'Trijntje Fop', een van de schuilnamen van dichter Kees Stip, over wiens Westerwoldse jaren ik een een kleine biografie in de vorm van een 'wandelverhaal' schreef: Ter Apel zien en dan sterven.

Voor nadere informatie over dit nummer zie de website van de Historische Vereniging Westerwolde

In het voorjaar van 2021 redigeerde ik mijn laatste nummer van Terra Westerwolda: 

In deze aflevering o.a. een bijdrage van mijn hand over het monumentale orgel van het kerkje in Weite ('De parel van Weite') en een kritische column over het 'zevende gewas', zoals oud-staatssecretaris van landbouw Henk Bleker (CDA) zonnepanelen liefdevol noemde. De gemeente Westerwolde liet op landschappelijk fraaie plekken door projectontwikkelaar PowerField enkele mega-zonneparken neerplempen. De beroemde cultuurhistoricus Johan Huizinga maakte zich in zijn boek Geschonden Wereld (1945) al ernstig zorgen over de teloorgang van het landschap in Westerwolde. Hij schreef: ' Waar het landschap verminkt wordt, gaat iets teloor van den zin van het leven'. Maar de huidige bestuurders kennen hun klassieken helaas niet meer... Later begreep ik dat het bestuur van de Historische Vereniging Westerwolde deze column veel te kritisch vond en moesten teksten voortaan eerst goedgekeurd worden. Censuur! Ik was net op tijd weg!

Inmiddels zit ik in de redactie van het Merne Magazine, een uitgave van de Historische Kring De Marne en lever ik o.a. ook bijdragen aan het blad Vox Humana, het tijdschrift van de Harmonium Vereniging Nederland.

't Wordt altied wel weer licht' (Ede Staal)

Een sprankelend 2022!

Na een jaar pauze, onder meer i.v.m. een nogal

ingrijpende verhuizing van Westerwolde naar

het Hogeland, ben ik van plan hier 

weer met enige regelmaat iets 

te publiceren.

Want wie schrijft, blijft!

(en wie leest, leeft!)

Luister hier naar t Het nog nooit zo donker west van Ede Staal,

waaraan het motto van deze nieuwjaarsgroet is ontleend.

'Een wijde blik verruimt het denken' (Loesje)

 

Winternummer Terra Westerwolda verschenen

Het winternummer van het cultuurhistorische tijdschrift Terra Westerwolda is verschenen en de leden van de Historische Vereniging Westerwolda ontvangen dit een dezer dagen. Binnenkort is het voor € 4,95 ook weer verkrijgbaar in de (boek)winkels in Westerwolde en de Kanaalstreek, bij Bruna Nieborg in Winschoten en boekhandel Godert Walter in Groningen.

Obby Veenstra: ‘Kunst laat ons dromen van mogelijke toekomsten’

Tien jaar is Obby Veenstra directeur van het MOW | Museum Westerwolde. Sindsdien is er veel gebeurd. Hans ter Heijden sprak met haar over streekhistorie, kunst en de toekomst, niet in het minst die van het platteland in het Oldambt en Westerwolde. Natuurlijk kwam ook de nieuwe, spannende expositie ‘Sporen’ ter sprake. Kortom, een boeiend gesprek met een sprankelende vrouw. In de vaste rubriek ‘Sprekend Object’, schrijft Obby Veenstra zelf over boterklokken. Kunstschilder Geert Schreuder legde ze in het depot van het MOW vast op doek. 

Ook schilderijen van 'De Ploeg' maken deel uit van de collectie

van het MOW, zoals 'Sandjer huus, Rhederbrug' (z.j.)

 van Johan Dijkstra (80x60, olieverf).

  Aaltje ter Wisch

Aaltje ter Wisch - geboren in 1891 in Ter Wisch - vertelde graag over het boerenleven in Westerwolde. Haar zoon Adolf Hadders tekende die verhalen op en kleindochter Rolien Hadders deed nader onderzoek, vulde de aantekeningen van haar vader aan en maakte er een tweedelig artikel van. In dit nummer deel 1. (Op de foto Aaltje met haar kinderen.)

Namens de Historische Kring Ter Apel zoekt Jakob Been een antwoord op de vraag waarom Ter Apel vroeger zoveel hotels had. Arne Jansen schrijft over de ‘allochtoon’ Johannes Hommerckhuisen, in de zeventiende eeuw dominee in Vlagtwedde.

 Brouwen en drinken

Erik Wubs schreef een artikel over brouwen en drinken, met name over bierproductie en -consumptie in middeleeuws en vroegmodern Westerwolde. Ook dook hij in historische bronnen en ontdekte hij dat in de koude winter van 1762-1763 er een verbod was op de uitvoer van hooi en stro.

 Verdwenen Eems

Ter hoogte van Wessingtange in Westerwolde passeerde lang geleden een mysterieuze rivier de Duits-Nederlandse grens. Deze rivier ontstond bij Oberlangen, als aftakking van de Eems. De (naamloze) rivier was circa 80 meter breed, maar raakte volkomen verland. Alleen voor het geoefende oog is de oude loop nog waarneembaar. De initiatiefnemers van het project willen zoeken naar de gemeenschappelijke wortels in het gebied. Een verslag van de startbijeenkomst met o.a. prof.dr. Henny Groenendijk.

The making of ‘Domus Novae Lucis’

Hans ter Heijden maakte in zijn bescheiden rol als kruisheer de opnamen voor de educatieve film ‘Domus Novae Lucis’ mee en brengt een kort (beeld)verslag uit. Verder in dit nummer de vaste rubrieken Het portret van…, Nieuws van de Historische Vereniging Westerwolde, Historische Actualiteiten en een column over archeologisch onderzoek tijdens het herstel van de Ruiten Aa door Sandra de Regt. ■ 

Kruisheren poseren samen met leden van de crew in

de kloostertuin van Museum Klooster Ter Apel. 

Foto: Jules Verne Media

Zomernummer Terra Westerwolda verschenen

                      Voor de illustratie heeft Geert Schreuder zich laten inspireren door 

                    Café Heising in Wedderveer waar de ouders van Fritz Wünker elkaar 

                    vermoedelijk begin jaren dertig tijdens een dansavond hebben ontmoet.

Oorlogskind Fritz Wünker uit Wedderveer over ‘Black Tulip’

Harpel - Het zomernummer van het cultuurhistorische tijdschrift Terra Westerwolda - een uitgave van de Historische Vereniging Westerwolde - is verschenen. Voor € 4,95 is het binnenkort te koop bij diverse (boek)winkels in Westerwolde en de Kanaalstreek, Bruna Nieborg in Winschoten en boekhandel Godert Walter in Groningen.

Black Tulip

Na de Tweede Wereldoorlog besloot de Nederlandse regering inwoners met de Duitse nationaliteit naar hun vaderland uit te wijzen. Deze omstreden operatie kreeg de naam ‘Black Tulip’. Fritz Wünker, oorlogskind uit Wedderveer en zoon van Hinrich Wünker, een Duitser die al lang in Nederland werkte en met de Nederlandse Jacoba Tjabbes uit Wedde was getrouwd, vertelt aan Tjarko van Dijk wat deze operatie voor hun gezin betekende.  

Interneringskamp Mariënbosch te Nijmegen.
Nationaal Archief/Collectie Spaarnestad/Anefo/T.J. van Haren Noman.

Nepnieuws is niet nieuw

Nepnieuws bestond vroeger ook al, onder meer in De Onverwachte Courier van 1796, waarop  Geert Volders doelt in zijn artikel over een zogenaamde prins Frederik, die in Wedde met de strop om zijn hals zou zijn gegeseld en gebrandmerkt. De Onverwachte Courier was overduidelijk radicaal patriottistisch, schuwde kritiek op de nieuwe overheid geenszin en speelde met het ‘fake news’ doelbewust in op angstgevoelens. Er waren immers in binnen- en buitenland orangisten en er bestond angst voor een invasie. De werkelijke prins Frederik van Oranje-Nassau overleed op 6 januari 1799 in Padua aan de verwondingen die hij tijdens zijn militaire dienst had opgelopen.

Aaltje-project van start

In een artikel over het Aaltje-project in Smeerling vatten Hanne Wilzing en Geert Volders samen waar het in maart gelanceerde project over gaat en informeert Frits van Kouwenhove de lezer over het speciale Aaltje-lespakket en legt hij uit hoe het lokale verleden wordt gekoppeld aan het heden en de toekomst.

40 jaar Historische Vereniging Westerwolde

Jochem Abbes memoreert dat de Historische Vereniging Westerwolde dit jaar 40 jaar bestaat, maar blikt in het kader van 75 jaar vrijheid vooral terug op de bevrijding van Bourtange.

Lena Anna Vos werd in 1917 in Bourtange geboren en is de moeder van Hans Thedinga. Sandra de Regt noteerde zijn Westerwoldse familiegeschiedenis. In de column Siste Viator schrijft Sandra de Regt over Westerwolde als een van de drie wandelgemeenten van 2020.

Cultuur op afstand

Obby Veenstra, directeur van het MOW | Museum Westerwolde, schrijft over de anderhalve meter samenleving waar het coronavirus ons toe dwingt, ook bij de beleving van cultuurgeschiedenis. Ze geeft waardevolle tips. Rienhart Wolf heeft het over de Molen Aa, een historische levensader voor het klooster in Ter Apel en legt namens de Historische Kring Ter Apel uit dat een waterloopkundig hoogstandje noodzakelijk was voor de stichting van het klooster.

                                       Ruiten Aa Kanaal bij Veelerveen. Foto: André Dümmer.

Ruiten Aa 100 jaar!

Voor een nieuwe rubriek, die je ‘Fotoplus’ zou kunnen noemen, maakte fotograaf André Dümmer enkele prachtige foto’s van het 100-jarige Ruiten Aa Kanaal en wordt ook gewag gemaakt van de musical Van Ruiten Aa tot Z, geschreven door Willeke Bergman van Waterschap Hunze en Aa’s en Berny Jansema. De musical zou door leerlingen van cbs De Wegwijzer in Bellingwolde worden opgevoerd. Helaas gooide Corona roet in het eten…

                             De schaapskooi in Ter Haar dreigt in te storten en moet 

                                   hoognodig gered worden. Foto: André Dümmer.

Red de schaapskooi in Ter Haar!

Hans ter Heijden houdt in een essay een vurig pleidooi voor een gemeentelijke monumentenlijst, die door deskundigen en bewoners samen wordt opgesteld. Doel is te voorkomen dat onder meer beeldbepalende en karakteristieke gebouwen dreigen te verdwijnen, zoals momenteel de unieke schaapskooi in Ter Haar. Elke zichzelf respecterende gemeente met hart voor cultureel erfgoed heeft een gemeentelijke monumentenlijst. In de provincie Groningen zijn dat vrijwel alle gemeenten. Alleen nota bene Cittaslowgemeente Westerwolde meldt op haar website: “De gemeente Westerwolde heeft geen gemeentelijke monumenten”. Die zijn er wel degelijk en moeten zo spoedig mogelijk in kaart worden gebracht, aldus het betoog van Ter Heijden.

In dit nummer natuurlijk ook de vaste rubrieken Nieuws van de Historische Vereniging Westerwolde en Historische Actualiteiten ■

                         Redactie Terra Westerwolda. V.l.n.r. Erik Wubs, Obby Veenstra, 

                      Hans ter Heijden, Sandra de Regt, Geert Volders enTjarko van Dijk. 

                                                            Foto: Desirée Blaauw.

Lid/abonnee worden?

Lid worden van de Historische Vereniging Westerwolde en Terra Westerwolda thuis ontvangen? Dat kost slechts € 25,00 per jaar! Ook bent u dan welkom op onze vergaderingen en bij interessante lezingen over de geschiedenis van Westerwolde. Jaarlijks wordt er voor leden een excursie georganiseerd. Voor nadere informatie klik hier.

Late roeping

Dagblad van het Noorden 14 juli 2020.