maandag 19 november 2018

Wakend over God

Uit Achtzig Choralvorspiele Deutscher Meister des 17. und 18. Jahrhunderts ben ik momenteel  nr. 27 aan het instuderen: 'Es ist das Heil uns kommen her'. 
Volgens mijn orgeldocent is het een van de moeilijkste uit het boek. Dat klopt, maar het is ook een van de allermooiste. Poëtische, meditatieve muziek die me ontroert. Op YouTube vond ik zondagmiddag de volgende uitvoering:


Joost Zwagerman
's Avonds zag ik op tv de aangrijpende documentaire over het leven en de zelfgekozen dood van Joost Zwagerman, respectvol gemaakt door Coen Verbraak. Het is frappant dat het op het eerste gezicht statische filmpje van dat Friese meertje bij de orgeluitvoering, rijmt met de slotbeelden van de documentaire.

Wakend over God heet de laatste, postuum uitgegeven dichtbundel van Joost Zwagerman. De geloofsstrijd van een naamloos blijvend ik wordt hierin beschreven, een ik die soms letterlijk met het Opperwezen in gevecht raakt. Op de achterflap van de bundel lees ik ook nog: Allerlei facetten van een denkbare en navoelbare verhouding met God passeren de revue: verwachting, troost, woede, verbittering, loochening en uiteindelijk berusting.

Van de schoonheid en de troost
Nu weet ik ook waarom dat ontroerende orgelwerk van die onbekende componist me zo raakt: 'Heil' in de titel van dit koraalvoorspel staat voor troost. De troost van schoonheid. Het stuk zou daarom eveneens een passend voorspel zijn bij een voordracht van het ook in de documentaire geciteerde gedicht van Zwagerman:
Lief

Mijn lief, wees alsjeblieft
heel lief voor mij, nu God
mij denkelijk heeft uitgewist.
Mijn lief, blijf alsjeblieft
heel dicht bij mij. Misschien
word ik door God gemist.

Mijn lief, vertrouw ook
nu op mij. Ik ben niet weg,
God ademt mij. Mijn lief,
wees alsjeblieft heel lief
voor mij. Misschien heeft God
Zich in mijn dood vergist.

Joost Zwagerman

Uit: Wakend over God, Amsterdam 2016
Voor de documentaire 'Voor alles bang geweest' klik hier.

donderdag 15 november 2018

Winternummer Terra Westerwolda verschenen

De leden van de Historische Vereniging Westerwolde (HVW) ontvangen een dezer dagen het winternummer van Terra Westerwolda per post. Het blad is binnenkort ook weer verkrijgbaar bij verschillende (boek)winkels in de regio, bij de Bruna in Winschoten en bij boekhandel Godert Walter in Groningen.


Jip en Janneke in Harpel
Voor dit nummer had ik in zijn huidige woonplaats Zwijndrecht een interview met Doede Bruinsma (1926). Hij bracht zijn jeugd door in Harpel en al trok Doede toen hij begin twintig was de wijde wereld in, hij voelt zich nog altijd verbonden met dit dorp. Hij vertrouwde me toe dat hij als kind een ‘Jip-en-Jannekeverhouding’ met zijn buurmeisje Hilvertje had. Kunstschilder Geert Schreuder liet zich door deze ontboezeming inspireren en maakte er een prachtige illustratie bij, die ook de cover siert.

Karl Marx in 1882, een jaar voor zijn
dood. Fotograaf onbekend.
Wikimedia Commons
Karl Marx in Westerwolde
2018 is uitgeroepen tot het Karl Marxjaar. Het is 200 jaar geleden dat deze bewonderde, maar ook verguisde revolutionair werd geboren. Tjarko van Dijk zocht uit of zijn denkbeelden ook doordrongen in Westerwolde en het Oldambt. Mevrouw Bruining-Principaal maakte als achttienjarige angstige uren door tijdens de bevrijding van de Wedderbergen. Haar herinneringen beschrijft ze in een indrukwekkend verhaal. Het voormalige klooster in Ter Apel was in 1835 het reisdoel van schoolmeester Jan Gerrits Rijkens. Erik Wubs wijdt een artikel aan het reisverslag dat Rijkens hierover schreef.

Deftig zwart
Fraaie foto’s van de veelal zwarte damesmode van rond 1900 sieren dit nummer. Ze geven een beeld van de collectie van Museum de Oude Wolden in Bellingwolde. In de literatuurserie de laatste aflevering van mijn vierluik over dichter Kees Stip, die al in 1991 voorzag dat de gaswinning in Groningen veel ellende zou veroorzaken, getuige het volgende vers: 

GRONINGEN STRAKS
Een visioen (ik heb ze vantevoren):  
De gasbel heeft zijn laatste gas verloren. 
Een menigte staat op de Grote Markt 
en staart omlaag naar de Martinitoren.

Omzien
Column: 'Omzien'
Bert Jan Hartman sluit met deel 2 het verhaal over het noodlot van zijn grootvader Lammert Huizing in de Tweede Wereldoorlog af. In deze Terra Westerwolda natuurlijk ook nog de vaste rubrieken, zoals ‘Siste Viator’, deze keer een tot nadenken stemmende column, geschreven door Tjarko van Dijk met als titel: Omzien. En ook Sanne Meijer was weer onderweg. Nu ontdekte ze het Bisschopskerkhof van Jipsinghuizen.
_______________________________

Lidmaatschap
Leden van de Historische Vereniging Westerwolde ontvangen het blad automatisch; de kosten voor het lidmaatschap bedragen slechts € 25,00 per jaar. Ook lid-abonnee worden?
Klik dan hier.
Het blad is voor € 4,95 ook te koop bij diverse winkels in de regio (de verkoopadressen treft u hier aan
). Het verschijnt drie keer per jaar. Het volgende (voorjaars)nummer komt in maart 2019 uit.

Reacties
Voor reacties en/of ideeën voor artikelen kunt u contact opnemen met Hans ter Heijden, telefoon: 0599 313 811 / 06 51 05 65 65; e-mail:
taalschuur@hetnet.nl

maandag 12 november 2018

Het wonder van Stiens: de wedergeboorte van een orgeltje

 Intarsia met orgeltje
Op de zolder van Pakhûs SOLO aan de Smelbrêge in Stiens voltrok zich afgelopen weekend een wonderPakweg 40 mensen waren er getuige van. Ik was een van de gelukkigen. 

Winold van der Putten
Op een intarsia, een afbeelding van inlegwerk in hout uit de vijftiende eeuw, staat een orgeltje. Je kijkt ernaar en denkt: mooi, maar hoe zou het geklonken hebben? Helaas blijkt het orgeltje niet meer te bestaan, dus wat doe je dan? Welnu, dan maak je het gewoon opnieuw! Winold van der Putten, orgelbouwer uit Winschoten, die jaarlijks mijn nog geen 50 jaar oude Verschuerenorgel stemt, is een specialist op dit gebied en hakte al vaker met dat bijltje. Samen met orgelbouwer Ingrid Noack-Kirschner, adviseur Jankees Braaksma en restauratoren Iskander Breebaart en Bianca de Góes (die het fraaie inlegwerk voor hun rekening namen) klaarde hij de klus.

Stinze Stiens
Het 'wonder' van Stiens
Dit alles werd mogelijk gemaakt door Stinze Stiens en daarom voltrok het wonder zich daar op die zolder in dit Friese dorp. Organiste Catalina Vicens bracht de intarsia tot leven, gaf het orgeltje een stem en speelde de sterren van de Stiense hemel. Zij krijgt het instrument in bruikleen en zal er - waar dan ook - menig concert op geven. Al dan niet samen met blokfluitist Jankees Braaksma, zoals afgelopen weekend bij een aantal werken.

Het geluk straalde van de gezichten van alle betrokkenen bij dit wonderschone project én het bevoorrechte publiek daar op dat zoldertje in Stiens.

NRC Handelsblad wijdde een uitgebreid artikel aan dit project. Zie: Echte namaak: een orgeltje met een verhaal

Afbeelding linksboven: Antonio Barili (1453-1516), intarsia (inlegwerk van hout) met orgel en figuur, ca. 1483-1485. Coll. Collegiatakerk, San Quirico d'Orcia. Foto: Scala, Florence.

Het klavier met rondom prachtig inlegwerk

Een piepklein stukje uit het concert. Organiste Catalina
Vicens speelt samen met blokfluitist Jankees Braaksma.
Ingrid Noack bedient de balgen.

vrijdag 24 augustus 2018

Fantastisch Geelvinck Fortepiano Festival






Afgelopen week in Zutphen enkele fantastische concerten bijgewoond in het Geelvinck Muziek Museum, gevestigd in het fraaie patriciërshuis 'De Wildeman' aan de Zaadmarkt (waar eerder Museum Henriëtte Polak was gevestigd). Ze werden gegeven in het kader van het Geelvinck Fortepiano Festival 2018.

Aurelia Visovan
Aurelia Visovan
Tijdens het lunchconcert op 22 augustus speelde de Roemeense Aurelia Visovan louter werken van Frédéric Chopin (1810-1849): de polonaises opus 71, no. 3 in f klein en opus 53, in A flat major ('Heroic'), pianosonate no. 3 in b klein en mazurka opus 24. De werken werden uitgevoerd op een door Edwin Beunk gerestaureerde Pleyelvleugel uit 1842. In de intieme concertzaal van het Geelvinck Muziek Museum speelde Aurelia de sterren van de hemel!

Dennis James en Michael Tsalka worden door Jurn Buisman
van de Geelvinck Muziek Musea bedankt. 
Dennis James en Michael Tsalka
's Avonds was er een concert door Duo Musica Curiosa: Dennis James (glasharmonica) en Michael Tsalka (forte- en tafelpiano). Met zijn bepaald niet overbodige toelichting op de onbekende glasharmonica, gelardeerd met de nodige anekdotes, wist de Amerikaan Dennis James er samen met de begenadigde Israëlische/Nederlandse fortepianist Michael Tsalka een muzikale happening van te maken, waarbij lachsalvo's werden afgewisseld door ontroering. Want die kan de glasharmonica met z'n melancholieke, haast mystieke klank teweeg brengen. Ze vertolkten werken uit de Barok, Klassieke periode en Romantiek, maar ook van de hedendaagse componisten Gabriele Toia, Leonardo Coral en Aspasia Nasopoulou. En ook die klinken op oude instrumenten verrassend mooi. Kortom, het was een rijke, muzikale dag in het prachtige Zutphen!
'I play the organ for my stomach and
I play the harmonica for my heart'
In de pauze gaf Dennis James een 
demonstratie op de glasharmonica.

Voor informatie over Geelvinck Muziek Musea (en het Beethoven Festival Zutphen komend weekend!) zie www.geelvinck.nl

Hier speelt Dennis James het Adagio voor glasharmonica, K 356 van
Wolfgang Amadeus Mozart (1756-1791) tijdens een concert 
in de Zilkha Hall in Houston, Texas:

zondag 12 augustus 2018

De nieuwe gemeente Westerwolde


Een korte documentaire over de herindeling van de gemeenten Bellingwedde en Vlagtwedde tot de nieuwe gemeente Westerwolde. Deze werd op 1 januari 2018 een feit.

Ook over de andere Groninger gemeenten die zijn heringedeeld (of dat nog gaan doen) zijn er afleveringen te zien. Klik daarvoor hier.

zondag 29 juli 2018

Zomernummer Terra Westerwolda

Het zomernummer van het historische tijdschrift Terra Westerwolda, een uitgave van de Historische Vereniging Westerwolde (HVW), is verschenen. Het is te koop bij diverse (boek)winkels in de regio, bij de Bruna in Winschoten en boekhandel Godert Walter in Groningen.


Ter Apeler Alle Wagt
In dit nummer o.a. een groot interview met Alle Wagt uit Ter Apel. Als schoolmeester en leraar op de RSG Ter Apel gaf Alle Wagt jarenlang met veel liefde en hartstocht het vak geschiedenis. In het interview met Hans ter Heijden citeert hij met instemming historicus dr. Lammert Buning, destijds zijn docent op de kweekschool in Winschoten: “Een vak als geschiedenis moet je bréngen, je moet er een toneelstuk van maken”. Geert Schreuder maakte een prachtig schilderij bij het interview, dat ook de cover siert: ‘Geschiedenis is theater!’. 

Net als Alle Wagt wist Koos Schipper op bewonderenswaardige wijze zijn doel te bereiken. Hij vertelde zijn boeiende verhaal over zijn werk bij de marechaussee in Nieuweschans aan Tjarko van Dijk.

Alle Wagt. Foto: Herman Janssen.
Spekkendikkenijzer
Jan Huizing duikt met enige regelmaat in de archieven om via resoluties en requesten te laten zien hoe onze verre voorouders hier leefden en werkten, stambomen brengen onvermoede familierelaties aan het licht en oude gebruiksvoorwerpen worden op het toneel van Terra Westerwolda in de spotlights gezet. Want wie kent nog de beddenpan? U leest het in dit nummer, waarin ook aandacht voor de unieke vondst van een 18e eeuws spekkendikkenijzer, ooit vervaardigd in opdracht van bakker Steijes en zijn vrouw in Bellingwolde. 

De Ploeg: Ben Walrecht, Dorpsgezicht Bellingwolde, gouache, 1943
De Ploeg
Ook de meer recente geschiedenis komt uiteraard uitgebreid aan bod. Obby Veenstra schrijft over kunstenaarsgroep ‘De Ploeg’ en het sonnet staat bij Kees Stip centraal in de serie over de literatuurgeschiedenis van Hans ter Heijden. De ingetogen column ‘Net over de grens’ van Tjarko van Dijk stemt tot nadenken, terwijl Sanne Meijer uitbundig verslag doet van haar fietstocht van Oudeschans naar De Maten. Hanne Wilzing legt uit waarom de boerderij van zijn grootouders in Smeerling werd ‘onthoofd’ en Bert Jan Hartman werpt nieuw licht op een verzetsdaad tijdens de oorlog in Sellingen, die zijn grootvader noodlottig werd. De rubrieken ‘Het portret van…’, Verenigingsnieuws HVW en Historische Actualiteiten maken het blad ook nu weer compleet. 

Sanne Meijer beschrijft haar fietstocht van Oudeschans (foto)
naar De Maten bij Ter Apel. Foto: Herman Janssen.

maandag 26 maart 2018

Matthäus van NPU is goddelijk

Johannes Leertouwer. Foto: NPU
'Ik geloof niet in God, wel in Bach'
Dit zei pianist/dirigent/componist Reinbert de Leeuw onlangs in een interview in de NRC. Gisterenmiddag in de Nieuwe Kerk in Groningen moest ik tijdens een uitvoering van de Matthäus Passion door de Nieuwe Philharmonie Utrecht (NPU) aan deze uitspraak denken. Als 'ietsist' zet ik ook mijn vraagtekens bij God, zeker bij de God van orthodoxe, dogmatische geloofsgemeenschappen, maar als ik dan dit meesterwerk van Bach hoor, ben ik juist meer geneigd te geloven dat er een God is. Een God die zich openbaart in de muziek. Met als zijn apostel: Johann Sebastian Bach.

Engelenzang
Johannes Leertouwer, leider van de NPU, speelt als eerste violist mee met zijn twee kleine koren en orkesten, maar dirigeert met zijn ogen de meisjes van de Roden Girl Choristers die verrassend op het orgelbalkon staan en met hun hoge sopranen in het eerste deel het uit twee kwartetten van solisten bestaande koor versterken. Engelenzang uit de hemel! Ontroerend mooi, zoals overigens de hele uitvoering. Ik ben - tot nu toe! - geen jaarlijkse Matthäusganger, maar heb toch diverse uitvoeringen, vaak met megakoren en -orkesten bijgewoond. Die waren zeker ook mooi. Maar de uitvoering van Johannes Leertouwer en zijn musici is goddelijk.   

Dagblad van het Noorden, 26 maart 2018: 5 sterren.

 
 In korte filmpjes geeft Johannes Leertouwer uitleg
 over de 68 delen van de Matthäus Passion.
Hier zijn toelichting op deel 1.