dinsdag 17 september 2019

Film: De smaak van water

De smaak van water (1982) is een film van Orlow Seunke, gebaseerd op de roman De bezoeker van de vorige week overleden Hongaarse schrijver György Konrád. De film werd onder andere bekroond met een Gouden Leeuw voor het beste debuut op het Filmfestival van Venetië en de Unicef Persprijs. Met o.a. Gerard Thoolen, Dorijn Curvers, Joop Admiraal, Olga Zuiderhoek en Hans van Tongeren.

Bekijk de film hier

VPRO CINEMA over DE SMAAK VAN WATER:
Indringende eersteling van Orlow Seunke; werd in 1982 in Venetië bekroond met een Gouden Leeuw voor het Beste Speelfilmdebuut. Het vaderlandse filmjournaille deed er nog een schepje bovenop met de Prijs van de Nederlandse Filmkritiek tijdens de tweede editie van de Nederlandse Filmdagen in Utrecht. 
Thoolen is de ambtenaar die verbeeldt waar de hulpverlening ophoudt en de persoonlijke betrokkenheid begint als hij een verwilderd meisje aantreft in de kast van haar overleden ouders. Een evergreen in het opleidingstraject van sociale hulpverleners.

maandag 16 september 2019

György Konrád (1933 - 2019): Zelfs in zwartste tijden trouw aan Hongarije

György Konrád
Nauwgezet en wanhopig
Met mij zaten in 1989 velen aan de buis gekluisterd als er weer een aflevering van de vierdelige VPRO-serie 'Nauwgezet en wanhopig' werd uitgezonden. Wim Kayzer bracht aan de hand van de levensloop van vier schrijvers en denkers de menselijke geschiedenis van de twintigste eeuw in beeld. Hij interviewde Gabriel Garcia Marquez, Jorge Semprún, George Steiner en György Konrád. Vooral Konrád maakte een diepe indruk op mij. Dat gold overigens ook voor zijn boeken, die ik daarna ben gaan lezen.

Langzame opmerkingen
Romans als De bezoeker en Tuinfeest, maar ook Langzame opmerkingen in een snelle tijd, een
Van Gennep Amsterdam 1990
bundeling teksten die hij in 1989 voor NRC Handelsblad en De Morgen schreef. Deze vormen een doorlopend commentaar op de omwenteling die zijn land - Hongarije - doormaakte. Op de achterflap lees ik: "Konrád heeft Hongarije nooit willen verlaten, zelfs in de zwartste tijden niet. En wat de opeenvolgende machthebbers ook van hem verlangden, hij bleef wie hij was: integer en individualistisch." Ik voeg eraan toe: én tot het laatst toe zeer kritisch, ook richting Viktor Orbán, de huidige premier, die hij onder meer antisemitisme verweet.

Toen ik in 2011 met dit weblog begon, besloot ik de prachtige titel van deze bundel er boven te zetten. Omdat ik ook de tijd wilde nemen om de haastige wereld om mij heen te becommentariëren, maar vooral als eerbetoon aan deze grote schrijver. Dat is het nu des te meer.


Fragmenten uit een interview (2017) met György 
Konrád over de Tweede Wereldoorlog.

Afgelopen vrijdag overleed György Konrád in zijn woonplaats Budapest. Lees hier een In Memoriam in Trouw. In dezelfde krant schreef Stevo Akkerman een mooie column over Konrád.

Van de schoonheid en de troost
Behalve in 'Nauwgezet en wanhopig', werd Konrád ook door Wim Kayzer geïnterviewd in 'Van de schoonheid en de troost' (VPRO, 2000). Ook een fascinerende tv-serie (van 27 delen), waarin schrijvers, filosofen, wetenschappers, beeldende kunstenaars en musici zich bogen over de vraag: "Vertel me wat dit leven de moeite waard maakt". Met naast Konrád o.a. Rutger Kopland, Karel Appel en Yehudi Menuhin.

(De portretfoto van Konrád staat op de achterflap van de bundel Langzame opmerkingen in een snelle tijd.)

zondag 8 september 2019

Ton Lemaire: 'Mijn wandelboek loopt uit op een cultuurkritiek'

De Nederlandse antropoloog en filosoof Ton Lemaire (1941) ontvluchtte de lawaaierige consumptiemaatschappij in Nederland en woont al jaren in een afgelegen boerderij op het platteland van Frankrijk. Hij schrijft, wandelt en voorziet zoveel mogelijk in zijn eigen levensbehoeften.

Naar aanleiding van de verschijning van zijn nieuwe boek Met lichte tred. De wereld van de wandelaar interviewde Leonie Breebaart hem voor het dagblad Trouw.


'Loskomen van de obsessie met markt, geld en consumptie. Mijn wandelboek loopt uit op een cultuurkritiek.'
Trouw, 7 september 2019. Lees het interview hier.

Uitgeverij Ambo Anthos. 249 blz. € 22,99

Lees hier meer over Ton Lemaire (met aan het eind een boeiend gefilmd portret van een nog vrij jonge Lemaire in Frankrijk).

Onder dieren
Voordat hij als 'ecologische vluchteling' op het platteland van Frankrijk ging wonen, was Ton Lemaire docent aan de Radboud Universiteit in Nijmegen. In oktober 2017 keerde hij eenmalig terug om daar een lezing te houden over zijn boek Onder dieren. Voor een diervriendelijker wereld:

donderdag 5 september 2019

Column: Red Rehoboth!

door Hans ter Heijden

De voormalige gereformeerde kerk 'Rehoboth' in Bellingwolde.
Foto: gereformeerdekerken.info.
De Hoofdweg in Bellingwolde beschouw ik als een van de mooiste straten die ik ken. Al is straat niet het goede woord. Vanwege de allure die de Hoofdweg heeft, zou ik het eerder een laan noemen, of beter nog een allee: een lommerrijke weg, waarbij de hoge, oude bomen als het ware een enorme berceau vormen, een weelderige, groene loofgang, waar je doorheen loopt, nee, schrijdt. Of rijdt, natuurlijk. Monumentale boerenkathedralen, rentenierswoningen en herenhuizen aan weerszijden vormen het decor. Je waant je in vroegere tijden. Kijk daar: de paardentram!

Bij nadere beschouwing zie je wel dat er in de laatste decennia toch nogal wat minder fantasierijke ‘moderne’ woningen de plek van gesloopte historische panden hebben ingenomen. De fraaie tuinen maken het een klein beetje goed, maar treurig blijft het. Vergeleken met de kaalslag van karakteristieke en monumentale panden in veel andere Westerwoldse dorpen is de schade in Bellingwolde echter redelijk beperkt gebleven.

Ongeveer halverwege de Hoofdweg staat - iets naar achteren - heel bescheiden een 101 jaar oud kerkje: ‘Rehoboth’. Het mag dan geen rijksmonument zijn, het is een beeldbepalend, karakteristiek godshuisje dat terecht deel uitmaakt van het beschermde dorpsgezicht van Bellingwolde, maar vooral ook van de rijke geschiedenis van het dorp. Hier gingen de gereformeerden zondags ter kerke, hier werden ze gedoopt, deden ze belijdenis van hun geloof, trouwden ze en namen ze tijdens een uitvaartdienst afscheid van het aardse bestaan.


Het is een beeldbepalend, karakteristiek godshuisje dat terecht deel 
uitmaakt van het beschermde dorpsgezicht van Bellingwolde

Onlangs werd voor het kerkje een sloopvergunning aangevraagd. Het moet voor het kerkbestuur van de Protestantse Gemeente een duivels dilemma zijn geweest alvorens dit besluit te nemen. Maar het kerkgebouw is overcompleet en middelen om het te behouden zijn er niet. Het heeft vanzelfsprekend veel emoties losgemaakt bij de leden, maar uiteindelijk stemden ze er - ongetwijfeld met tegenzin - mee in.

De Hoofdweg in Bellingwolde. Schilderij (1947) van Johan Dijkstra,
een van de oprichters van 'De Ploeg'. Collectie MOW. 

In 2001 dreigde het in de Amsterdamse Schoolstijl gebouwde kerkje ‘Opwaarts!’ in Sellingerbeetse gesloopt te worden. De redenen waren dezelfde als die in Bellingwolde. Actieve dorpelingen protesteerden en na overleg met het kerkbestuur en gemeente konden zij het behouden. Er is nu een stichting die het kerkje onderhoudt. Bovendien vinden er allerlei culturele activiteiten plaats: exposities, concertjes, lezingen, enz. Fier staat het kerkje nog overeind, als icoon van vervlogen tijden, maar ook als constructief voorbeeld van een daad van verzet van betrokken dorpsgenoten.

Net als ‘Opwaarts!’ is ‘Rehoboth’ een pareltje dat je moet koesteren. Het is waardevol cultureel erfgoed en niet weg te denken uit de ‘heerlijkheid’ Bellingwolde. Hopelijk wordt ook hier in goed overleg een oplossing gevonden om het karakteristieke gebouw voor sloop te behoeden. Juist in een Cittaslowgemeente moet alles wat van waarde en weerloos is, beschermd worden! Dus ook kerkje ‘Rehoboth’. ■  

Deze column is ook gepubliceerd in het cultuurhistorische tijdschrift Terra Westerwolda (juli 2019). In oktober wordt definitief besloten of Rehoboth wel of niet gesloopt mag worden. 

Update: Op 16 oktober 2019 is bekend geworden dat de gemeente Westerwolde géén vergunning verstrekt voor het slopen van kerkje Rehoboth in Bellingwolde. Een wijs besluit!

donderdag 8 augustus 2019

Het veel bezongen landschap van Westerwolde wordt bedreigd

Dagblad van het Noorden, 8 augustus 2019.
Het artikel is ook hier te lezen.
Het beroemde boek Herfsttij der Middeleeuwen bestaat dit jaar 100 jaar. Voor het cultuurhistorische tijdschrift Terra Westerwolda zocht historicus Tjarko van Dijk uit of schrijver Johan Huizinga, immers door en door Groninger, misschien ook over Westerwolde - waar hij graag lange wandelingen maakte - heeft gepubliceerd. Dat bleek het geval. 












Enkele jaren voor zijn dood schreef hij Geschonden wereld (1943). Hij heeft het hierin ook over Westerwolde en waarschuwt in dat verband voor ‘cultuurvernietiging’ door menselijk ingrijpen in de schoonheid van het landschap. 

Geschonden landschap
In Groningen is dat ook heden weer een actueel thema, nu de energietransitie in veel gevallen zonder enige regie aan de vrije markt wordt overgelaten. Ook het veel bezongen cultuurlandschap van Westerwolde dreigt hierdoor een geschonden landschap te worden. Onnodig, onbezonnen en onuitstaanbaar. Vandaag publiceerde het Dagblad van het Noorden hierover een artikel van mijn hand.

woensdag 7 augustus 2019

Bach Cantatedienst in Lutherse Kerk Groningen

Het Luthers Bach Ensemble (LBE) wil het publiek betrekken bij de emotionele rijkdom en intense dramatiek van de barokmuziek, in het bijzonder die van Johann Sebastian Bach. Dat sluit volgens het LBE aan bij de opvatting uit de tijd van Bach dat muziek via emotie inzicht verschaft in de essentiële aspecten van het leven. Afgelopen zondag woonde ik een wonderschone uitvoering door het ensemble - onder leiding van Tymen Jan Bronda - bij in de Lutherse Kerk in Groningen. Op het programma stond Bachs cantate Laß, Fürstin, laß noch einen Strahl (BWV 198).

Het Luthers Bach Ensemble, hier tijdens een uitvoering onder leiding van
Ton Koopman. Foto: website LBE. 

De cantate maakte deel uit van een Sommergottesdienst (de dienst was in het Duits), waarin dominee Maren Overbosch voorging. De essentiële aspecten van het leven kwamen daarin natuurlijk ook aan de orde. Bovendien mocht het publiek de koralen meezingen. Je was dus niet alleen toeschouwer, maar maakte deel uit van de Lutherse gemeenschap in die prachtige kerk, die ik nog nooit van binnen had gezien. Bachs goddelijke muziek en de gezongen en gesproken teksten waren sterk samenbindende factoren. Verwondering en ontroering streden bij mij om voorrang. Maar er was vooral dankbaarheid om zoveel moois. Op die stralende zondagochtend was ik domweg gelukkig in de Haddingestraat.

 Impressie van een kerkdienst in de Evangelisch Lutherse Kerk in Groningen:


De Bach Cantatedienst was een van de activiteiten in het kader van Schnitger Meets als onderdeel van Orgelzomer Groningen 2019

vrijdag 26 juli 2019

Cellist Anner Bijlsma (1934 - 2019)

Het is nooit veel geworden met mijn cellospel, maar toen ik er als jongen nog van droomde ooit de cellosuites van Bach te spelen, was Anner Bijlsma mijn lichtende voorbeeld. Nu is hij dood. Wat blijft, is de herinnering aan een geweldige cellist, wiens spel me nog steeds ontroert.

Hier de cellosuite nr. 1 van J.S. Bach, gespeeld door Anner Bijlsma:


Een In Memoriam in Trouw