Wordt Westerwolde wel echt Cittaslow?

Enkele dagen voor de vervroegde (herindelings)verkiezingen - op 22 november - in de gemeenten Bellingwedde en Vlagtwedde plaatste het Dagblad van het Noorden op 17 november een opinieartikel, waarin ik duidelijk maak dat het roer bestuurlijk gezien om moet om van de nieuwe gemeente Westerwolde een echte Cittaslow te maken. Vooral Vlagtwedde is nu nog - zeker als het om grote projecten gaat - een ordinaire technocratie. 

 

Lees het artikel in het DvhN van 17 november jl. hier.

 

Pleidooi voor kleinschalig Westerwolde
Kort voor de gemeenteraadsverkiezingen in 2014 voerde ik in de Volkskrant nog een vurig pleidooi voor de fusie van Bellingwedde en Vlagtwedde tot de kleinschalige gemeente Westerwolde. Nu het bijna zover is, wordt het de hoogste tijd de Cittaslowidealen waar te maken! Het artikel in de VK kun je nog hier lezen.

Update 24 november 2017
De stemmen zijn geteld en het roer gaat langzaam wat om. Gemeentebelangen wordt de grootste partij met 6 zetels, gevolgd door grote winnaar PvdA met 5 zetels. Het CDA verliest en krijgt er 3, VVD en GroenLinks krijgen beide 2 zetels; de Partij van de Dieren wint, maar houdt 1 zetel. ChristenUnie en D66 hadden beide 1 zetel in de raad van Vlagtwedde, maar komen niet in die van Westerwolde. Gemeentebelangen en Partij voor de Dieren waren niet vertegenwoordigd in de raad van Bellingwedde.

Update 8 december 2017
Er is een nieuw college gevormd door Gemeentebelangen en de PvdA. Beide partijen leveren elk twee wethouders. Het CDA valt na zowel in Vlagtwedde als Bellingwedde jarenlang in colleges te hebben gezeten, nu definitief uit de boot.
Zie ook: Westerwolde Actueel

Tussen de rails (4)

KAK

Gisteren ben ik met mijn ‘valies met dromen’ per trein naar Utrecht gereisd. Dit keer droomde ik vooral over de tijd dat ik daar op Kanaleneiland werkte. Vanaf 1983 was ik er 25 jaar werkzaam. Ik begon er als leraar Nederlands en maatschappijleer op de Chr. Meao, een schooltje van zo’n 300 leerlingen aan de Vliegend Hertlaan. Daarvoor werkte ik op het Christelijk Lyceum Veenendaal, dat bruiste van de culturele activiteiten. Hier voerde ik met leerlingen toneelstukken van Molière op, met collega’s van Herman Heijermans. Het was dus een hele overgang naar het zakelijke beroepsonderwijs. Op de meao werd je immers opgeleid tot boekhouder, commercieel medewerker, secretaresse of ambtenaar. Het was echter een degelijk schooltje met alleraardigste leerlingen en collega’s. Maar wel saai.

De directeur was - naar ik heb begrepen - na een ‘machtsgreep’ net in functie. Hij leidde de school met strakke hand en wilde deze opstoten in de vaart der volkeren. Dat is aardig gelukt (al eindigde het dramatisch). Al snel werd het meao’tje uitgebreid met een middelbare middenstandsopleiding en het zogenaamde havo/mbo. Het kreeg de naam ‘Abstede’, christelijke scholengemeenschap voor meao, mmo en havo/mbo. Om wat meer leven in de schoolse brouwerij te brengen, richtten we als jonge honden het KAK op: ‘Kommissie Abstede Kultureel’.

Inmiddels groeide de school en werd er in meerdere noodgebouwen en afgedankte lagere schooltjes op Kanaleneiland les gegeven. Als docent pendelde je tussen de gebouwen. Om het KAK bij de leerlingen te introduceren, maakten leerlingen affiches, waarop KAK plastisch werd uitgebeeld en trokken we op een goede dag van locatie naar locatie om van onze activiteiten kond te doen. Met een trompet spelende leerling voorop scandeerden we KAK-KAK-KAK! KAKKERDE-KAKKERDE-KAK!!! In de klassen boden we de leerlingen een gevarieerd programma met activiteiten aan: filmavonden, een toneelgroep, cabaret. Op de filmavond kwamen wel drie leerlingen af en een miniscuul klein toneelgroepje was ook al snel ter ziele. KAK! Het cabaret dat we als docenten samen opvoerden op een personeelsavond was echter een groot succes. Er liep zelfs een bestuurslid met een rood hoofd van opgekropte woede weg, toen we de christelijke identiteit van de school - overigens op een ludieke manier - aan de kaak stelden. Tjakka!

Gisteren hadden we in het Utrechtse Springhaver, onze stamkroeg van weleer, een mini-reünie van de KAK- en cabaretgroep. Het was een hartverwarmend weerzien met geestverwanten. Want dat waren ze en dat zijn ze nog steeds, zo bleek maar weer. De vonk sprong weer over en we hebben weer onbedaarlijk gelachen om onze acties van toen. Zo trokken we eens als Sinterklaas en zwarte Pieten langs de locaties (want als KAK bleven we actief!). Toen ik in de aula van een van de dependances als Sinterklaas de directeur bij mij ontbood, is hij volgens de overlevering via het raam van zijn kamer naar buiten gevlucht. Of het hiermee te maken had, weet ik niet, maar niet lang daarna werd de door ons opgezette schoolkrant ‘Marktberichten’ door hem gecensureerd. Tja.

Enkele KAK-reünisten voor café Springhaver in Utrecht

Intussen groeide de school uit tot een moloch, een regionaal opleidingencentum van 30.000 leerlingen, die opeens ‘deelnemers’ gingen heten (inmiddels zijn het ‘studenten’…). Abstede ging Abstede Scutos Groep en daarna ASA Onderwijsgroep heten en uiteindelijk werd het de Amarantis Onderwijsgroep. Met vestigingen in Amsterdam, Utrecht, Amersfoort, ja waar niet? De directeur heette inmiddels Voorzitter van het College van Bestuur en liet zich in een auto met chauffeur van de ene naar de andere locatie rijden. Het hoofdkantoor was op de Zuidas in Amsterdam, de duurste locatie van de zakenwereld. Voor het primaire proces was steeds minder geld, lesprogramma’s werden uitgekleed en net als veel banken in die tijd, viel Amarantis om. De mammoetorganisatie werd uiteindelijk gedefuseerd. Inmiddels was ik al gevlucht. Naar Ter Apel, waar ik op de kleinschalige RSG nog gewoon les kon geven.

In de trein terug naar Groningen, denk ik weer aan de tijd op Kanaleneiland, nu een problematische wijk, een smeltkroes van culturen, de schotels aan de grauwe flats gericht op Marokko, Turkije en verder. Denk ik terug aan het zoveelste voorbeeld van schaalvergroting dat gedoemd was te mislukken. Denk ik aan Westerwolde, waar ik nu naar terugkeer. Het land van mijn dromen, dat tegen de stroom in moedig kiest voor Cittaslow: kleinschalig, duurzaam, in dialoog met de bevolking. En hoop ik van harte dat we met z’n allen 22 november een gemeenteraad kiezen die dat ook echt waar gaat maken.

Hans ter Heijden

 

Tijdens de reünie werd besloten om jaarlijks een bijeenkomst van het 'Springhaver Collectief' (KAK 2.0) te houden. Uiteraard in het onvolprezen café Springhaver in Utrecht.

Sta op, ga op weg, doe iets!

In retraite

Paxbeeld voor de abdij,
vervaardigd door broeder Henri Boelaars

Mijn jaarlijkse retraite zit er weer op. Vier dagen verbleef ik deze keer bij de Benedictijner monniken in de Sint Willibrordsabdij in Doetinchem.
Voor mij betekent een retraite vooral onthaasten: even weg van de waan van alle dag, de hectiek, het jachtige, vaak vluchtige bestaan. Met tijd voor bezinning, stilte, verwondering. Dus niet zozeer een diepgaand spiritueel zelfonderzoek, wat dat ook moge zijn.

Met een kleine groep maakten we vanuit de abdij wandelingen door het fraaie landschap rond kasteel Slangenburg in de Achterhoek, hadden we inspirerende gesprekken met de abt van het klooster en een oblaat en wisselden we als groepsgenoten - vogels van diverse pluimage - met elkaar van gedachten. Over het leven, over mens zijn, over dromen en daden.

Zen
Hoewel je niet aan alle onderdelen van het programma hoefde deel te nemen, was ik wel nieuwsgierig naar de Zenmeditatie. Ik heb m'n best gedaan, heb geconcentreerd in- en uitgeademd, maar ik raakte er niet door 'verlicht', ging er niet van uit mijn dak en heb behalve een slapend been ook anderszins geen effecten waargenomen. Maar misschien wilde ik teveel ineens en baart ook hier oefening kunst. De 'boommeditatie' in het bos - 'wortel met je voeten in de grond' - vond ik ronduit ridicuul. Voor dat soort oefeningen ben ik denk ik toch teveel een nuchtere Groninger geworden. Ze werken op mijn lachspieren, en ik begreep dat dat niet de bedoeling is.

Lectio Divina
Wel interessant vond ik de Lectio Divina, een meditatieve manier van (bijbel)lezen die in kloosters is ontwikkeld. Wij oefenden dit aan de hand van de Zaligsprekingen uit de Bergrede, waarbij deze niet passief (in de meest gangbare vertalingen), maar actief (in de rechtstreeks uit het Aramees vertaalde versie van Elias Chacour) werden gelezen. Dus niet: "Gelukkig wie hongeren en dorsten naar gerechtigheid, want zij zullen verzadigd worden", maar: "Sta op, ga op weg, doe iets, jullie die hongeren en dorsten naar gerechtigheid, want jullie zullen verzadigd worden".  Via lectio, meditatio, oratio en contemplatio kom je vervolgens tot actio: de handeling. Je brengt de inzichten in praktijk. Boeiend.

De abdij. Foto: website St. Willibrordsabdij.

Contemplatie
En dan waren er natuurlijk de getijdendiensten: metten, lauden, eucharistie, sext/noon, vespers en completen. Dagelijks woonde ik er enkele bij in de sobere kapel. Veelal worden er de psalmen, in de mooie vertaling van Ida Gerhardt en Marie van der Zeyde, a capella gezongen. Voor mij waren het momenten van contemplatie. Net als trouwens het wandelen in stilte.

Getijdendienst in de kapel. Foto: website St. Willibrordsabdij.

Het gelaat van de Ander
Opgevoed in de vrijzinnig hervormde traditie en als sympathisant van het Universeel Soefisme heb ik helemaal niets met dogma's. Niet in de protestantse kerken, maar zeker ook niet in de katholieke. Het eeuwenoude kloosterleven blijft me echter fascineren, verwonderen. Ook nu was het weer een inspirerende culturele ervaring waarin voor mij natuur, stilte, religie, zang en literatuur samen kwamen. Misschien is dat wel spiritualiteit pur sang. Maar ook de ontmoeting was deze dagen van wezenlijk belang. Want, om met de Frans-joodse filosoof Emmanuel Levinas te spreken: "Mijn oneindige verantwoordelijkheid ontspringt in de absolute waarde van het gelaat van de Ander".

Tenslotte is het klooster een ideale plek om rust te vinden. In je hoofd en in je hart. Daarna kun je er weer tegen: Sta op, ga op weg, doe iets!

Kasteel Slangenburg

 

Deze vierdaagse 'kloosterwandeling' werd aangeboden door De Wandelmaat; maar je kunt ook als individu in de Willibrordsabdij verblijven. Het is ook mogelijk een kamer te boeken in Gastenhuis Kasteel Slangenburg.



kerkhof van de abdij



Ga op weg, doe iets!

In memoriam Henk Lagerweij (1934 - 2017)

Leraar, cabaretier, liedjeszanger


Henk Lagerweij achter de vleugel in zijn
woning in Haren (januari 2017)
Foto: Herman Janssen

Op 2 oktober jl. is Henk Lagerweij onverwacht overleden. Hij was van 1963 tot 1975 en van 1980 tot 1990 docent Nederlands op de RSG Ter Apel en dus een van mijn voorgangers. Een illustere voorganger, die bijvoorbeeld gedichten van J.C. Bloem in de klas zong, zichzelf begeleidend op gitaar. 'Poëzie hardop' avant la lettre. Ook regisseerde hij revues en cabaretvoorstellingen waaraan zowel leerlingen als leraren meededen. Van 1975 tot 1980 was Lagerweij docent aan de lerarenopleiding Ubbo Emmius in de Stad. 

Cabaret

Bovendien was hij in Stad en Ommeland bekend als cabaretier en liedjeszanger. In ieder geval veel Groningers kennen nog liedjes van hem als 'De Waddenzee', 'Het kerkje van Oterdum' en 'Westerwolde, land van wilde hartstocht'. Lichte verzen, maar met een kritische ondertoon.

Ook trad Henk Lagerweij op bij de RONO (voorloper van RTV Noord) en de NCRV. Hij werd vaak op piano begeleid door zijn oud-leerling wijlen Martin van Dijk, o.a. in het VARA-radioprogramma 'In de Rooie Haan'. In de stad Groningen waren onder meer zijn nieuwjaarsconferences in de Stadsschouwburg spraakmakend.

'Een valies met droomen'

Nieuwjaarsconference in de Stadsschouwburg (jaren 70).
Persfotobureau D. van der Veen, coll. DvhN/Groninger Archieven

Na de plotselinge dood van zijn vrouw Zwanet Lagerweij-Battjes in 1987 trad hij nauwelijks meer op. Zij was ook jarenlang docent Nederlands op de RSG Ter Apel en schrijfster van prachtige Groningstalige liedjes als 'Haarfstdroaden' (die ze ook wel zelf zong) en zijn steun en toeverlaat, vooral bij zijn theaterwerk. De laatste jaren leidde Henk Lagerweij een teruggetrokken bestaan in Haren. Vaak reisde hij per trein naar Utrecht, waar hij aan de Jan van Nassaukweekschool studeerde en naar zijn geboorteplaats Zeist. Hij wandelde daar dan wat rond om daarna weer naar het Noorden terug te reizen. Zijn motto was: 'Bestijg den trein nooit zonder Uw valies met droomen', de eerste regel van het gedicht 'Bericht aan de reizigers' van de Vlaamse dichter Jan van Nijlen.

Passie voor taal
Voor het historische tijdschrift 'Terra Westerwolda' interviewde ik begin dit jaar deze bijzonder aimabele en bescheiden 'letterheer'. Ik kende Henk Lagerweij eigenlijk alleen van naam, maar toen ik hem eenmaal had opgespoord en we samen enkele middagen aan de praat raakten, bleken we elkaar wel degelijk te kennen, of beter te hérkennen in de herinneringen en passies die we deelden: de Jan van Nassaukweekschool die we allebei bezochten, de leraren, die hij daar als jonge broekjes, ik als ouwe rotten had gehad, Utrecht met z'n ouwe grachie, het Vreeburg en Wijk C, die eindeloze studie MO Nederlands, onze liefde voor de eilanden, de Waddenzee, treinreizen, de muziek, maar vooral onze passie voor taal, dat wonder, dat instrument met onuitputtelijk veel mogelijkheden.

Ik ben erg dankbaar dat ik Henk heb leren kennen. Het komt niet zo vaak voor dat je iemand ontmoet met wie je zo je passies kunt delen, dat het lijkt of je elkaar al jaren kent. Wonderlijk. Waarachtig. Waardevol.

Op 7 oktober is in het eeuwenoude kerkje van Sellingen door familie en vrienden op waardige wijze afscheid van Henk Lagerweij genomen. Daarna is hij - naast zijn vrouw Zwanet - begraven op het kerkhof aldaar. In zijn geliefde Westerwolde.





De cd met liedjes van Henk Lagerweij (2005):
De Waddenzee
Het kerkje van Oterdum
Hendrik Pothof
't Kolle Gat
Westerwolde, land van wilde hartstocht
Winkelweek in Tange Alteveer
Haarfstdroaden
Goldjebloumen
Achterkamer
Voarrekreoatsie
Groningen
A magic land

Het voorjaarsnummer van Terra Westerwolda
 (maart 2017) met het interview met
Henk Lagerweij. Zie ook:
 Historische Vereniging Westerwolde.







'Haarfstdroaden' werd geschreven door Zwanet Lagerweij-Battjes. Zoon Freek zette het
op muziek en Henk Lagerweij zong het regelmatig. Het is een ontroerend mooi lied dat
ook bij het afscheid van Henk in het kerkje van Sellingen ten gehore werd gebracht.

Wiebe Klijnstra maakte voor Radio Noord een aantal jaren geleden een klankbeeld over Henk Lagerweij: Muziekspecial Henk Lagerweij. Een mooi interview, afgewisseld met opnamen van liedjes en conferences uit cabaretprogramma's van Henk door de jaren heen.

Lombok revisited

Als geboren Utrechter ben ik lid van de Facebookgroep "Je bent Utrechter (geweest) als ..." Vanwege het eerste lustrum werden er op 27 augustus jl. rondwandelingen door de stad georganiseerd.
 

De Lombokgroep met gids Peter Hagenaar (tweede van links). Foto: Ivan Schaap

Ik koos natuurlijk voor die door Lombok, waar in de J.P. Coenstraat mijn wieg stond. In het huis boven de slager, schuin tegenover het geboortehuis van Wim Sonneveld. Gids Peter Hagenaar leidde ons rond in deze multiculturele wijk met een keur aan winkels, cafeetjes, eethuizen, een moskee, een r.k. kerk en vooral een in alle opzichten kleurrijke bevolking.

Ik ben er trots op een geboren Lombokker te zijn!

St. Antoniuskerk in de Kanaalstraat

Mijn geboortehuis



Geboortehuis Wim Sonneveld

Nu kun je er dansbenodigdheden kopen.



De beeltenis van de niet onomstreden J.P. Coen siert (nog) een gevel.



In de Kanaalstraat tref je een keur aan winkeltjes en restaurantjes aan.

  

 

De Ulu Moskee in aan het Moskeeplein in Lombok



Festival Oude Muziek Utrecht

Tijdens het Festival Oude Muziek woonde ik deze week in Utrecht enkele mooie concerten bij.  

 

Fonte Musica in Pieterskerk

Afgelopen zondag was er in de Pieterskerk een uitvoering door Fonte Musica. Een sacrale sensatie! Klik hier voor meer informatie over dit concert.

Hier een filmpje van een eerdere uitvoering door deze bevlogen Italianen:

 

 

Barokorgel en viool in Tivoli Vredenburg

Gisteren heb ik in Tivoli Vredenburg in Utrecht het pas in gebruik genomen barokorgel, gebouwd door de Utrechtse orgelbouwer Van Vulpen, bewonderd. Dat wil zeggen beluisterd, want behalve de klavieren, zie je er verder niets van. Op last van architect Herman Hertzberger zijn de pijpen weggewerkt en komt het geluid door gaten van verschillende grootte in de wand achter het concertpodium de zaal in. Het klinkt absoluut mooi en is zeker een aanwinst voor deze wereldberoemde concertzaal.

Klooster of kerk

Toch prefereer ik voor oude muziek een passende entourage, bijvoorbeeld een klooster of kerk, zeker bij het overigens prachtige concert dat Stéphanie Paulet (viool) en Elisabeth Geiger (orgel) gisteren gaven met - veelal religieuze - muziek van o.a. Buxtehude, Böhm en Bach. Hier een heel klein stukje (amateuristisch door mij 'gefilmd') van het concert in Vredenburg:

En hier een optreden van hetzelfde duo in een ambiance waarin deze muziek - vind ik - veel beter tot zijn recht komt (en je wilt het instrument dat bespeeld wordt toch ook kunnen zien?):

 

Klik hier voor nadere informatie over het Festival Oude Muziek.

Peter de Grote Festival

In het kader van het Peter de Grote Festival hebben we ook dit jaar weer een paar mooie concerten bijgewoond.

 

Synagoge Groningen

Afgelopen maandag in de synagoge in Groningen met werken van Brahms, Ravel en Schumann door cellist Jan-Ype Nota en pianist Paul Komen, afgewisseld met gedichten van en door Jean Pierre Rawie. Jammer dat het geluid bij de voordracht erg slecht was en dat de voor dit festival zo kenmerkende toelichting op de werken ontbrak. Vooral de Mélodies hébraïques (Kadish) van Maurice Ravel maakten veel goed. Bovendien een prachtige locatie!

 

Concertboerderij Onder de Linden

In de vertrouwde Concertboerderij 'Onder de Linden' in Valthermond - waar gastvrouw zangeres Marion van den Akker ons welkom heette - vond gisterenavond het Participatory Concert plaats. Uitgevoerd werden het strijksextet van Brahms en - erg mooi - een pianokwintet van Robert Schumann. De werken werden gespeeld door docenten en studenten van de Summer Academy. Het kwintet bestond uit Ilona Timchenko (piano), Eva van Haaften (viool), Eline de Vries (viool), Ruth Bosboom (altviool) en Amparo Lacruz (cello).

Voor een fragment uit het pianokwintet in Es, op. 44 (1842) van Robert Schumann zie Facebook.

Website: Peter de Grote Festival